Yazı:

Hava güzel, akşamın sakinliği yavaş yavaş günün yoğunluğunun üstünü örtüyor. Caferağa’da Fahri Konsolos’tayız. Sandalyeler dolu, muhabbet keyifli. İnsanların, kokteyllerinden bir yudum aldığı gibi gözlerinin açıldığını gözlemliyorum. Şaşkınlık? Sanki. ‘Bu malzemeler bir araya gelip nasıl böyle boza tadını veriyor?’ ya da ‘vay canına bu kokteylin tadı gerçekten ama gerçekten sarma gibi,’ dermişçesine.  

İnsanları merakla izlerken, benim siparişim geliyor. “Bi Koşu.” Bir elime kokteylim veriliyor, diğerine de minik yenilebilir bir gazeteye sarılı küçük bir kıtır. Ekmek gazozu ve rom ağırlıklı bu kokteyl, Alıp Başını Gidenimiz Burak Ayaz’ın büyürken apartmanının en küçüğü olarak ekmek almaya yollanmasından ve arada verilen ekstra para ile kendine gazoz almasından ortaya çıkıyormuş. Bu tatları ve anıları bir kokteylde birleştirmek istemiş. 

Burak, kurucusu olduğu Fahri Konsolos’ta, görmeye alışkın olmadığımız endemik bitki türlerini kullanarak kokteyller hazırlıyor ve bir hikaye olarak sunuyor. Sektöre girdiğinden beri hayalini kurduğu oyun alanını oluşturmuş olmanın verdiği gurur, ve belki de hafiflik, yüzünden anlaşılıyor. Zamanının ve kazancının çoğunu keşfetmeye, yeni şeyler yapmaya ve kendini geliştirmeye harcıyormuş. 

Fahri Konsolos’u açmayı düşündüğü dönemde konuştuğu çoğu insan Türkiye’de bu denli deneysel, farklı ve kokteyl kültürünü takdir eden bir mekanın alıcısı olmadığını söylemiş. 

“‘Boşuna uğraşıyorsun, insanlar anlamaz’ falan dediler. Ama bir yandan, bir avuç olsa da anlayacak insan var. Fahri Konsolos ismini de bu yüzden seçtik aslında. O bir avuç insanı biz temsil etmek istedik,” dedi. 

Böylece kendi kuralları ile, salaş ve arkadaş canlısı bir ortam yaratmayı başarmışlar. Gece hayatının tehlikeli, karanlık ve kimi zaman kasıntı hâlinden arınmış, rahatça düşüncelere ve sohbetlere eşlik edilebilen bir yer Fahri Konsolos. Alkol tüketiminin zevkin ötesinde bir şey olduğunu öne sürüyor Burak. 

“İnsanı insan yapan şeylerden biri aslında birlikte hareket etmek. Belli dozlarda alkol o güven bariyerinin daha kolay aşılmasını sağlıyor,” diye açıklıyor. Bu da çok eski bir alışkanlık, mesela Sümerlerde de bar kavramı var. 

“Köylerin belli yerlerinde buluşma alanı gibi kadınlar tarafından işletilen publar var. Sadece ödeme para ile değil, tahıl ile. Buluşma alanları ve içki tüketimi var. Ben de bir yerçekimi olsun, bir sohbeti başlatsın.. bunu amaçlıyorum,” dedi. 

ÜÇ AYLAR 

Bence Burak’ın hayatını değiştiren iki tane, üç aylık süre var. İlki, üniversite döneminde oluyor. Yazın para biriktirmek için ilk başta dönercide, sonra da bir barda çalışıyor (sabah insanı olmadığı için, gece çalışmak ona iyi geliyormuş). O kadar seviyor ki, çalışmaya Marmara Üniversitesi’ne başlayınca da devam ediyor. Okulu ise bir türlü sevemiyor ve yaklaşık 3 ayın ardından okulu bırakıyor. 

“Çok pişmanım…” diyor bana bakarak. Tam teselli moduma girecekken ekliyor,  “O 3-4 ay da okula gittiğim için…” Gülüyorum. 

Okulu bırakıp, barlarda çalışmaya devam ederken kendi özgürlüğünü de ilan eden Burak, barların çok farklı bir yerçekimi olduğunu ve bunun parçası olmanın çok hoşuna gittiğini paylaştı. 

“Çok somut bir iş gibi geldi bana çünkü diyalog halindesin. Yaptığın şeyi karşındaki biri tadıyor. Çok hızlı sonucunu alıyorsun. Farklı bir yerçekimi oluşturuyor aslında barlar ve içtiğimiz şeyler,” dedi.

Tüm kuralları öğrendikten sonra kendi stilini de ortaya koyarak deneylere başlamış. Fermantasyon gibi farklı teknikler geliştirme üzerine odaklanmış. Malzemelerin kullanımlarını öğrenmiş, mitolojileri üzerine okumuş. Şimdi ise Türkiye’nin zengin florasından yararlanarak, içkiye aromaları entegre ediyor. 

“Doğada büyümedim. Yazları da ailemle doğayı hissedebileceğim yerlere gitmedik. Şehir çocuğuyum yani. Hep çevremde doğa olmadığını düşünüyordum ama keşfetmeye başladım. Aslında şuracıkta [Şişhanedeyiz] bile o kadar çok fazla şey var ki gözümüzden kaçan,” dedi. 

Toplayıcılık yapmaya Moda’da başlamış. Avcı.Koklayıcı adlı Instagram isminin hakkını veriyor yani. Zaten Burak’da bence bir bilim insanı edası var; onu beyaz bir önlük giyerken fokurdayan beherlerin içine farklı renkte sıvılar karıştırırken görebiliyorum. 

“Kültürel bağlamları ve kültürel referansları taşıyacak kokteyllere odaklandım. Oradan sonra da bir yatırımcı bulup Fahri Konsolos'u açtım,” dedi. Yatırımcısı Emir Ali Enç ile benzer fikirde ilerlemeleri, tüm açılış sürecini kolaylaştırmış. 

Ve geliyoruz ikinci üçüncü ayımıza. Fahri Konsolos kapılarını pandemiden 3 ay önce açıyor. 

“Borçla açıldı ve çok zor durumda kaldım. 1,5 sene kapalı kaldı ve herhangi bir devlet desteği falan da yoktu. En zor dönemleriydi ama çok güçlendirdi beni. İçimde korku kalmadı. Onun için çok da minnettarım,” dedi.

Bu dönemde karşısına sanat tarihi ve karşılaştırmalı kültür çalışmaları üzerine odaklanan 1940 Belgrad doğumlu Profesor Slobodan Dan Paich çıkıyor. Ev arkadaşı oldukları bu dönemde Slobodan Burak’ın hem mentoru, hem de dostu oluyor.

“Onun bendeki dokunuşu çok büyük. Hatta hikaye aktarımı konusunda da en çok ondan etkilendim,” dedi. 

2021 yılında Resonance İstanbul’da aromalı bitki ve besin kaynaklarından minyatür heykeller yaptığı sergisi ve bu serginin görsellerini bir araya getirdiği Aroma Sketches adlı fotoğraf kitabı’nda da, Slobadan’ın etkisinin çok büyük olduğunu paylaştı. 

Uzun süre kapalı kaldıktan sonra, Fahri Konsolos Temmuz ayında açılmış ve sonrası çorap söküğü gibi gelmiş. Şimdi de belli bir düzene oturduğu için memnun olduğunu belirtti Burak. 

Ona Fahri Konsolus’un en güzel gününün ne olduğunu sorduğumda, “Perşembe,” dedi. Burak da zaten bir perşembe insanına benziyor. Sonra “herhangi bir gününü çok seviyorum. Beraber çalıştığım insanları da, gelen insanları da çok seviyorum. Bazen ‘bugün gitmeyeyim’ diyorum, evde oturuyorum, sonra bir şey oluyor, moralim bozuluyor, ‘hadi Fahri'ye gideyim,’ diyorum. Benim için böyle bir yer,” diye ekledi. 

Türkiye’de Fahri Konsolos gibi bir kokteyl barı işletmek tabii ki çok zor; vergiler var, beklentiler var… Bu zorluklara sinirlense de, tutulmamaya çalışıyormuş. 

“Bir dileğim olsa, insanların biraz daha anın keyfini çıkarmaya odaklanmasını isterdim. Tüketim amaçlı yapılıyor sadece. Kendi öz deneyimine odaklanan insan çok çok az. Bunun daha çok artmasını isterdim,” dedi. 

 Bir Kokteylin Anatomisi

Koklayıcımız Burak’a soruyorum, bir kokteylin anatomisi nedir? HADES kısaltması ile 5 farklı elementten bahsediyor:

1. Eşleştirme: Bu bir çıkış noktasını temsil ediyor. Aromaların karışımı ve uyumu ile alakalı bir durum bu. Hatta dünyanın en sevdiği aroma eşleşmesi neymiş? Pişmiş tahıl, peynir ve domates! 

2. Denge kurmak: Kokteyli, eşleştirmeyi güzelce yansıtacak bir ana iskelete oturtmak. 

3. Sunum: Görselliğe ve estetiğe odaklanan adım. 

4. Hikaye: Detaylandırmalar, kokteylin adını koyma.

5. Aktarım: Son adım da kokteylin içildiği ortam; mekanda çalan müzikten menüdeki sunumuna kadar her şey. 

Peki 20’leri en iyi hangi kokteyl temsil ediyor? Burak biraz düşündükten sonra Kamikaze cevabını uygun buluyor. 

“20'li yaşlarda mide yakması gerekiyor bence, sert bir kokteyl gerek.. Sert ve asidik. Nereye çarparsa orada kalıyorsun,” diyerek güldü. 

Burak 28 yaşından 20’lerinin başlarına baktığında, verimli bir 8-sene geçirdiğini düşündüğünü söyledi. 

“Çok beklenmedik. Barmen olmak kimsenin çocukluk hayali değildir, ben de düşünmüyordum. Biraz süprizliydi ama ben vaktimin çoğunu çalışarak harcadım ve bu süreçte çok eğlendim. O dönemin başlarındaki halimi görseydim hiç korkmamam gerektiğini, her şeyin bir şekilde kendi yolunu bulacağını söylerdim. Özveri ve istediğin şeye karşı bir samimiyet besliyorsan ve hakkını, eforunu da veriyorsan, bir şekilde yolunu buluyorsun,” dedi. 

Herkesin kendi yolunu bulabilmesine, 

Şerefe.

Share

Yazı:

“Ben Sena,” diye başlıyor kendini anlatmaya bana nam-ı diğer Paptircem. ‘Nasılsın?’ diye soruyor bana. Zoom odasında birbirimize bakıyoruz. Bu kadar uzakta olup, bu kadar yakın hissetmek beni rahatlatıyor. Sena ile ilk albümü Büyüklere Ninniler’i bitirdikten, üstüne yıllardır çalıştığı parçalar insanların kulaklarına ulaştıktan sonra buluşuyoruz. Yorgun ama rahatlamış. 14’ünde Dorock Fitaş’ta gerçekleşecek pijama partisi temalı konser hazırlıklarından önce, 3-günlük molasının keyfini çıkarıyor. 

Sena, 28 yaşında bir müzisyen. Yalovalı. Üniversitede felsefe ve psikoloji çift anadal yapmış, 10-yaşında annesi onu kurs sanarak yarı-zamanlı konservatuvara yazdırmış. 12 yaşında “pump up the jam” den ilhamla şaka olsun diye kullandığı Paptircem adı takipçileri arttıkça üstüne daha çok yapışmış. “Cem abla” denmesi hoşuna gittiği için de bu adı değiştirmek istememiş. 

Çocukluğunda annesi ona birçok farklı şey denetmiş; halk oyunlarına da gitmiş, baleye de. Çocukluğundan beri müziğe çok ilgisi varmış. Hatta oyuncakçı olan babası ona bir gün bir klavye hediye etmiş. 

“Tuşlu çalgılara çok ilgim vardı. Deliriyordum. Anlamaya çalışıyordum,” dedi. Müzik öğretmeni vasıtasıyla, bu ilgisini desteklemek isteyen ailesi onu Yalova’da o zaman yeni açılan “deniz kenarındaki” konservatuvara yazdırmışlar. 11 yaşında yetenek sınavına giren Sena, kendini bir anda ondan çok daha büyük insanlarla okurken ve keman çalarken bulmuş. 

Çocukluğunda, kendisini ve ilgi alanlarını tanımadan, çok şey denemenin ona iyi gelmediğini paylaşan Sena, bir dönem öz benliğini ve özsaygısını başarı üzerinden değerlendirdiğini söyledi. Bunu da “berbat bir durum,” olarak özetledi. Başkalarından alkış ve onay beklemek, birçok farklı konuda iyi olmaya çalışmak, Sena’ya kendini tanımasında çok yardımcı olmuş. 

İkilemler Yaşı

Sena’ya ‘kendini nasıl tanıtırdın?’ gibi zor bir soru sorduktan sonra bana şunları söylüyor: 

“Çocukluğumdan beri sevdiğim her şeyin; okuduğum kitapların ve dinlediğim müziklerin kalbimde camekanda bir fuarı var ve orası çok değerli. Bütün hayatımı genelde bu fuara göre yaşıyorum. İçimde olanlara hiç ihanet etmek istemem. Bütün hayatımı da bunun üzerine kurdum aslında.” 

Kendine ihanet etmemek için kendini tanıyabilmen gerektiğini söyleyen Sena ile biraz ironiden bahsediyoruz. Aslında ne komiktir ki 20’li yaşların tüm tezatları ve git-gelleri çocukluğumuzdan itibaren kendini belli ediyor. Gelecek günlerin habercisi gibi… “Acımasız süreçler,” olarak özetlediği bu zamanlarda en önemli şeyin kendine dürüst olup, hikayesini anlatabilmek olduğunu söylüyor.

Dürüstlük ve olduğun kişiyi kabul edebilmek o kadar kolay gelmiyor tabii. Sena da, birçoğumuz gibi, hayatı boyunca bir dolu hata yapmış. Başka insanların onayına muhtaç da olmuş, kendinden çok fazla fedakarlıkta da bulunmuş. İstemediği şeylere evet de demiş, başkalarını memnun etmek için kendi benliğinden de sapmış. Kendine ihanet etmiş, yolunu bulmaya çalışan birçoğumuz gibi. Ama müzik ile beraber bir değişim geçirmiş; yazdığı sözün arkasında durabilme motivasyonu ile hem istediklerini anlamaya hem de kendine karşı daha dürüst olmaya başlamış.  

“Hep arkasında durabileceğin bir şey yaz. Sen ne seviyorsun, millet ne seviyor değil. Sen ne istiyorsun? Çünkü hayatın boyunca sen bu şarkıları söyleyeceksin. Sahneye çıkıp hiç inanmadığın bir fikri savunuyor olmak, bağırıyor olmak, kendine ihanet gibi geliyor bana,” dedi. 

Bu bakış açısı ile Sena, bana göre bir halk ozanı statüsüne çıkıyor. Çoğumuzun düşündüğü ama müziğe (ya da lafa ) dökemediklerini yüzümüze vuruyor. O nedenle Sena’nın şarkıları sayesinde ağlayan da, gülen de, rahatlayan da çok oluyor. Geçtiğimiz Mayıs ayında sıkça dinlediğimiz Padişahım şarkısını düşünün mesela.

“Çiçek eken var saksıma, bi' de

Kasteden var sabrıma

Sarılanlar yalnızlara, bi' de

Terk eden yalnızlığa.”

O içtenlik ve dürüstlük beraberinde bir samimiyet ile kucaklıyor hepimizi, melodileri ve sözleri ile. Yeni albümünün ilk teklisi Kaybettim Yirmilerimde’de mesela, “her şey ne güzel diyeceğime kayboldum yirmilerinde” diyerek çoğumuzun bu yaşlarda hissettiği o belirsizliğe değiniyor. 

“O kadar fazla ve benzer şey yaşıyoruz ki. Çok az insan istediği işi yapıyor, istediği işi yaparken de destek görmeyen çok insan var. Kaotik bir süreç. 20'ler bize bunu yapıyor. Ben böyle bir şey hayal etmemiştim, 10 yaşlarımdayken ‘oh 20'lerimde istediklerimi yapacağım, kimse de bana karışmayacak…’ derdim. Hiç böyle hayal etmedik bence biz büyümeyi,” dedi. 

Röportajlarında rahatlıkla ‘ben bu aralar mutsuzum,” diyebiliyor. Mutluluğun günümüzde kimi zaman haz ile özdeşleşen bir şeye dönüştüğünü, belki kovalamamız gereken şeyin huzur olduğunu düşündüğünü paylaşıyor.  Bu duyguları rahatça paylaşabilmesinde Z-kuşağının ve TikTok’un da çok yardımcı olduğunu paylaştı. Bu mecrada her duygu normalleştiriliyor.

“Canım TikTok'um ya,” diyerek gülümsüyor. 

Aldık Sazı Elimize, Söyledik Büyüklere Ninniler. 

Küçüklüğünden beri müziğe ilgi, enstrümanlara yakınlık ve merak duyan Sena için müzik yapmaya başlamak içgüdüseldi.

“Bu kadar ulvi, kıymetli geliyorsa, ben buna şans vermeden ölmemeliyim gibi düşündüm,” dedi. 

Sena klavyesinde armoniler yaparak başlamış, ardından sosyal medyada viral olmuş videoların üzerine müzik yaparak devam etmiş. Bunlarla birazcık parmaklarını suya daldırdıktan ve çevresindeki dostlarından gereken desteği aldıktan sonra, “süper kahraman gücü” olarak tanımladığı söz yazma ve şarkı söyleme denemelerine başlamış. Müziğini dinleyen birine 3-dakika içerisinde duygu yükleyebilmeyi inanılmaz bir yetenek olarak gören Sena, bunu yapabilme cesaretini kendinde yavaş yavaş bulmuş. 

“O gerçekten bana başka seviyede bir iş gibi geliyordu. Ama gözümü açtım, kapattım ve oldu gibi hissediyorum. Çok hızlı aktı çünkü küçüklüğümden beri hayalim olan bir şeyi yapıyordum. İlk defa bende süperkahramanmışım gibi hissediyorum. Onu keşfetmek güzel. Hala çok yolum var,” dedi. 

Büyüklere Ninniler albümünün aslında Sena’nın manevi oyuncak kutusunda yıllardır biriktirdiği farkındalıklar, deneyimler, hayal kırıklıkları ve özgürlüklerin ortaya çıkışı olduğunu gözlemliyoruz. Bir dağ evinde geçirdiği 1-haftanın ( ve hayatının 28 yılının) ardından çıkmış olması da albümün doğallığını çok güzel temsil ediyor. Her şeyden sıkıldığı, günlerinin rutine döndüğü, rutinlerinin de canını sıktığı bir dönemde, arkadaşlarını toplayıp küçük bir kaçamak yapmışlar. Sabahları bir ağaç üstüne kurulmuş çocuk evi gibi bir oyuğun üstüne çıkıp kahvesini içerken yazmış, çizmiş ve günlüğünü okumuş. Müzik yapmış — iş için değil, sevdiği için. Dostları ile iş ve gelecek dışında her şeyden bahsetmiş, üretmiş, durmuş ve nefes almış. Geçirdiği en güzel haftalardan birinin sonucunda da Büyüklere Ninniler doğmuş. 

Albümün tanıtımında “Yalnız olmadığınızı hissederseniz, bu albüm amacına ulaşmış olacaktır,” cümlesi ile karşılaşıyoruz. Gerçekten de bu 8-şarkılık albümde ‘evet ya’ beraberinde de ‘of ya,’ dedirten çok fazla şarkı var. Ama iyi anlamda. Kolektif bir duygu bu. Birleştirici. Hani arkadaşlarında yatıya kalırsın, yastığa kafanı koyar, tam yatmadan önce derin konuşmalar yaşarsın ya. O tatta. O keyifte. O rahatlıkta. 

Sena uykuya dalmadan önce tek başına  kaldığı o dakikalarda çok şey düşündüğünü paylaşıyor.

“Çok güzel bir gün geçirip uykuya dalmadan önce, ‘iyi hoş da n'oluyor ya?’ olur musun? Biz napıyoruz, ben kimim, o şaka o kadar komik miydi” diyerek aklından geçenleri sıralıyor. “Benim kafam özellikle yastığa kafamı koyduğumda durmuyor.” 

Sena günü bitirmeyi çok  kritik bulduğunu paylaştı. Bu albümde söylenenleri biri ona biri tam uykuya dalmadan önce söyleseydi, iyi geleceğini paylaştı. O nedenle adı “Büyüklere Ninniler.” Çünkü büyüklerin de ninni dinlemeye ihtiyacı var. 

Bu 20’ler Ne Yahu? 

Sena’nın bu 10-senelik dönemin bitmesine tepkisi “öööööö bitiyoooo,” olsa da 30’ları için heyecanlıymış. Daha net kafa ile, geçmişindeki Sena’nın yükünü hafiflettiği yaşlar olacağına inanıyor. 

20’li yaşların birazcık boşluğa düştüğümüz, kendimizi tam anlamaya çalıştığımız yıllar olduğunu paylaşıyor. Üniversiteden mezun olduktan sonra sudan çıkmış balık gibi oluyoruz.

“Nasıl yaşanır kılavuzunu biz üniversiteden mezun olduktan sonra biri yüzümüze vuruyor, ‘buyrun,’ diyor ‘şimdi ne istiyoranız yapın.’ Bana kimse ne istediğimi sormadı ki, bilmiyorum ne yapacağımı; staj yapmam gerekiyor çünkü öyle söylemişlerdi, işe girmem gerekiyor çünkü öyle oluyor galiba. Küçükken resim çizerdim, ne oldu o? Bir bakıyorsun 5 yıl geçmiş ve sen sevmediğin bir işte sırf sigorta yapıyorlar diye kalmışsın. Bence 20'ler bu. 30'lar o yüzden daha iyi galiba,” dedi. 

Peki, albümden bir şarkı ile 20’lerini nasıl özetlermiş Sena? Sözlerini Kaan Arslan’ın yazdığı Yamadım Yaralarımdan geliyor; 

Tanırım bu kadını 

Umarım barıştırır zaman 

Onunla aynalarını

***

Tanıdım bu kadını

Yaptığım hataların 

Yaparken aynılarını

“Hataların aynılarını yapmaya devam ediyorum ama anca öyle tanıyorum kendimi. Umarım zamanla aynılarınla barışırsın, kendini daha çok seversin. Daha yolum var ama 20'li yaşlarım tam olarak böyle geçti,” dedi.

Barışmaya ve kaybettiğimiz 20’lerimizi bulabilmeye…

Subscribe now

Yazı:

Ulaş’ın mutfakta ilk işi annesi yemek yaparken oturup mayonez tencerelerinin içine gazete kağıdı kesmekmiş. Şimdi 25 yaşında, bir başka mutfakta, şefliğini üstlendiği The Red Balloon’da karşı karşıya oturuyoruz. Onu bir-haftalık Tayland gezisinden önce ve babası Vedat Durmaz ile ilk defa mutfağa beraber girdikleri yemeğin ardından yakalıyorum. Ulaş’ın restoranın içindeki duruşu rahat, sanki evinin salonunda oturuyoruz gibi hissediyorum. Arkada Clearance Carter, Slip Away çalıyor. Su, çay, ‘nasılsın?’ lar derken, hop başlıyoruz.

Ulaş Durmaz, 25-yaşında bir şef. Çocukluğunda çizgi film yerine ​​Maksut Aşkar'ı izlermiş. Ayvalıklı. 14-yaşında Ortunç Hotel’de bulaşıkçı olarak başladığı kariyerine, Cook’s Grove, Club Marvy, Amanda Bravo ve Hodan gibi restoranlar ekleyerek devam etmiş. Boynunda bir şarap şişesi dövmesi, kolunda da 2024 Michelin Genç Şef ödülünü kazandıktan sonra, head şefliğini yaptığı Red Balloon’dan ilhamla yaptırdığı kırmızı bir balon dövmesi var. Küçüklüğünden beri yemek yapmaya yoğun ilgi duyması çok da şaşırtıcı değil; aile mesleği gibi bir şey olmuş. Dedesi ve babası şef. Annesinin balık isleme işi var. Kardeşi de şu an aşçılık okuyor. Yani tüm Durmaz’ları bir araya getirirsek, tam teşekküllü bir restoran açmak çok mümkün. 

Tahmin edebileceğiniz gibi sofraları, hem mesleklerini hem de Ege’li olduklarını çok net bir şekilde yansıtıyor.  Balığın eksik olmadığı masalarda, bol zeytinyağlı ve otlu yemekler, çorba ve tatlı olurmuş. 

“Dedem ve babam aşçı, onlar hep rol modellerim oldu. Biraz klişe belki ama çok büyük masaların etrafında, çok lezzetli yemekler yiyerek büyüdüm. Yemek, yüzde 89 falan aile mesleği,” diyerek gülüyor Ulaş. 

Tutkusunu genç yaşta bulan şanslı 20’liklerden biri olarak meslek lisesinde aşçılık okumaya başlamış. Lise ikide Ortunç Hotel’e gidip mutfakta çalışmak istediğini söylemiş. Annesi ilk başta izin vermese de bulaşıkçı olarak çalışmaya başlamış. Boyu kadar bulaşık yıkadığı günlerin sonlarında ustalar ile zaman geçiriyor, onlardan öğreniyormuş. İlk yaptığı yemek de kurutulmuş domatesli, siyah zeytinli, fesleğenli, mozarellalı Ortunç Pizza olmuş. 

Yemek Yapmak, Cesurca.

Lise ve üniversiteyi bitirdikten sonra yolları İstanbul’da en sevdiğim restoranlardan biri olan Kantin’i kapatıp Ayvalık’a taşınan Şemsa Denizsel ile kesişmiş. 2,5 sene boyunca beraber çalışmışlar, ardından da yine Şemsa’nın önerisi ile İstanbul’a gelmiş — çünkü “ülkede bu mesleğin kalbi biraz da İstanbul’da atıyor.” İki senedir İstanbul’da. 

“Hiçbir yerden kötülemek gibi değil ama şu an bence Türkiye’de aşçılık eğitiminde çok eksik var. Ben de o yaşta nasıl düşündüm bilmiyorum ama çok zengin bir coğrafyadayım, bunu iyi kullanan yerlerden biri de Ortunç’tu, oraya gittim. İlk orada tutundum. Şemsa'dan da bildiğim yemekleri nasıl evirebilirim, nasıl cesurca pişirebilirim ve aynı zamanda da gerçekten bir soğan nasıl kavrulur, onu öğrendim,” diyerek Şemsa ile deneyimini özetliyor Ulaş. 

Burada ‘cesurca’ kelimesinin altını çizmek isterim. Ulaşa göre cesur olmak gelenek ve klasiğin özünü kaybetmeden onu bir sonraki seviyeye taşımaktan geliyor. Geçtiğimiz sene Moshe Aelyon’dan gelen bir telefonun ardından yolları kesiştiği ve 24-yaşında head şefi olduğu Red Balloon’da da bu cesareti sıkça menülerinde belli ediyor. 

“Çok klasik bir tarifi alıp, hiç olmayan bir şey ile karıştırıyorsun. Şu an menümüzde fener buğulama var, altında ponzulu bir tarhana var. Tarhana nerede, ponzu nerede. Tarhanayı ekşi sevdiğimiz için limon ya da sirke kullanmak yerine ponzu ile yaptım. İnsanlar ne alaka diyor. İşte bu yerde ben cesur bir adım atıyorum,” dedi. 

Red Balloon’un menüsünü hazırlarken cesaret ile beraber Ulaş’ın dikkat ettiği şeyler arasında sürdürülebilirlik ve hikaye yaratmak var. Mevsimselliğe çok önem verdiği için, reçetelerin bu bakış açısı doğrultusunda ilerlemesine dikkat ediyor. 

“Genellikle menüleri şöyle yazıyorum: mevsim geçişi, sonbahardan kışa geçeceğiz, menüyü değiştirmem lazım çünkü, mesela, pazı bitiyor. Karnım aç ben kışları ne yerim? Aklıma tarhana geliyor, fener balığı geliyor, içim ısınsın. Karnım açken menü oluşturuyorum,” diyor Ulaş. Bunu da not ediyorum; açken market alışverişi yapılmaz, ama menü oluşturulabilir. 

Hikaye de aslında misafirleri farklı coğrafyalar ve oraların tatları ile çıkardığı yolculuk. Burada Red Balloon’un hikayesi de önemli bir yer tutuyor. Müştemilattan doğan bu restoranın yatırımcısı Pınar Erdoğan, buranın bir ev gibi olduğunu ve misafirlerin evde hissetmesinin önemli olduğunu belirtmiş. 

“Türkiye'de evde neler pişer, neler yenir, ben hep bunları düşündüm ilk menümü yaparken.  Oluşturduğum menüler, buranın hikayesi ve amacı ile paralel ilerledi. Her zaman insanları evinde hissettirip, aynı zamanda da benzersiz bir deneyim yaşatalım istiyoruz.”

Mesela, menülerinde asma dolma bulunmakta. Dolmanın yoğurdunu isleyerek, yaprağını Tokat’tan, sade yağını Mardin’den alarak, Ege’nin ceviz ve nanesi ile eşleştirerek restorana uyarlamış Ulaş. 

Genç Şef, Genç Ekip

20’likte algıları kırmak üzerine sıkça konuşuruz ya, Ulaş da bu hedefi içselleştirmiş kişilerden. Klasikleşmiş yemeklere yeni dokunuşlar yaptığı gibi, mesleğinde süregelen bazı duruşları de yıkmak için adımlar atmış. Mesela mutfaktaki memuriyet anlayışından uzaklaşmış. Yani yapması gerekeni düzgün yapan, lezzetli yapan biri, işi bitince çıkabilir. Saatini doldurana kadar kalması gerekmiyor. Gelecek vaadeden mutfaklarda böyle uygulamaların olması gerektiğinin altını çiziyor. 

“Moshe bana Red Balloon teklifi ile geldiğinde çok heyecanlandım. Etrafımdakilerin çoğu da profesyonel olarak ekibim olmaktansa, arkadaşlarımdı. Ben gidip o arkadaşlarıma (şu anki ekibi) ‘arkadaşlar bize böyle bir teklif geldi — o zaman bile bize dedim — bence biz bunu evrimleştirmeliyiz. O klasik mutfak duruşundan, yankılarından kurtarmalıyız bu işi.” Hepimiz çok genciz. 18 yaşında arkadaşımız var mutfakta,” dedi. “Reşit olanı alıyoruz işe,” diyerek gülümsedi. Sesli güldüm. 

Ulaş, ona head şeflik sunulduğunda, güzel yemek yaptığı için bunu hakkı ile yapabileceğini düşündüğünü paylaştı. Sonrasında bu pozisyonun diğer sorumlulukları ile de yüzleştiğini, zamanla öğrendiğini söyledi. 

“Ben ilk geldiğimde, ‘tamam abi ben lezzetli yemek pişiriyorum, yaparım,’ dedim.  Sonra aydınlandım dedim ki 'aa maliyet var ya.’ Bütün tereddütlerime rağmen başladım. Ama benim en büyük şansım şudur ki işbirliği yaptığım insanlar, yatırımcılar, işletmeciler hiç tereddüt etmedi. Benim şansım bu,” dedi. 

Zaten o güven ilişkisi, Ulaş’ın Michelin Genç Şef ödülünü kazandığı an kameralara yansıyan görüntülerden belli. Restoran sahipleri Ali ve Pınar Erdoğan, Ulaş’a içtenlikle sarılıyorlar. 

Öncelerde restoranda masaları gezerken, bazı misafirler Ulaş’ın şef olduğunu duyunca şaşırırlarmış. Ama tek kendi değil, tüm ekibinin genç olmasına özen göstermiş.

“Ben çok genç başladım sektöre. Hep birileri benim elimden tuttu, ve ben de elimden geldiğinden kadar, en mütevazı haliyle elinden tutmak istiyorum. Elimden geldiği kadar yapıyorum, umarım bunu bütün mesleki hayatım boyunca sürdürebilirim,” dedi. 

Gelecek için tek isteği lezzetli yemekler pişirmekmiş. Özünü kaybetmeden, yaptığı işe devam ederek, ilerlemek istiyormuş. 

"Daha sürdürülebilir reçeteler yaratıp, mutlu mesut ekiple çalışmak. Çok afaki bir talebim yok evrenden. Bu işi seviyorum, bu işle büyüdüm bir yerde. 15 yaşında başladım, 10 yıldır yemek pişiriyorum, soğan doğruyorum. Hala soğan doğruyorum,” dedi. 

Yaş Nedir Ki?

Ulaş, çok yaşa takılan, kaç yaşında olduğunu önemseyen biri olmadığını paylaştı. Zaten 24-yaşında head şef olmuş birinden de takması pek beklenemezdi. Ama küçüklüğünden beri hep büyümek istermiş. 10’larındayken 20’lerini, şimdi ise 30’larında olmak istiyormuş. 

“Ben büyümeyi çok severim. Olgunlaşmayı da çok severim. Şu an da kendimi de olduğumdan daha olgun hissetmiyor değilim, hızlı yaşamakla ilgili olabilir,” dedi. 

Biz 20’liklere tavsiyesi de çok basit. 

“Düşünmeden eğlenin.” 

Eğlenelim o zaman. 

Share 20'lik

Bu haftanın Alıp Başını Gideni, Sude Belkıs

Yazı: Yasmin Güleç

Şu sahneyi hatırlıyor musunuz? Utana sıkıla ailenizin yanına iniyorsunuz, heyecanlı gözler ile üyeliğinizi başlatmak istediğiniz o platformu anlatıyorsunuz. ‘Tüm arkadaşlarımın var,’ diye yakınıyorsunuz. ‘Yabancıları eklemeyeceğim,’ diye söz veriyorsunuz. Bu münazaradan madalyası ile uğurlanan arkadaşlarımızın da bilgisayar ekranlarında durmadan yenilenen bir internet sitesi oluyor. Facebook.  

Sude Belkıs da bu mücadeleyi verip kazananlardan. Ortaokuldayken abisinden izin alarak üyeliğini başlattığı bu platformun üstüne Tumblr, MSN, Twitter, Instagram, YouTube ve tabii ki Twitch eklendi ve Sude bir ‘internet çocuğu’ olarak günümüze kadar geldi. 

Sude’yi seçim döneminde popülerleşen sandık müteahhiti videosundan hatırlarsınız. Twitch üzerinden Belkıs Tv altında yaptığı yayınlardan alınan bu video, sosyal medyada dönüp dolaşmıştı. Ama Sude’nin yarattığı çevrimiçi dünya, bu kısa video ile temsil edilemeyecek kadar renkli, yaratıcı, komik ve tuhaf — en iyi anlamıyla. 

Sude ile bir cuma akşamı Zoom üzerinden buluşuyoruz. Pembe kaşları ile beni selamlıyor. Benden sonra gideceği konser için hazırlanıyor, aynı zamanda TikTok çekiyormuş. Mesleği, kreatif direktör ve sanatçı olarak özetlenebilir. 

“Uzun bir süre sanat ve tasarım alanında projeler üretiyordum. Sosyal medya ile zaten çok haşırneşirdim, bu alanda hayallerimi gerçekleştirmeye başladım,” dedi. 

Sude kendini bildi bileli televizyon ve ‘show’ dünyasına ilgi duyarmış. Çocukluğundan beri çizim yaptığını ve görsel zekasının yüksek olduğunu söyledi. 

“Yazmayı seviyorum, iletişim kurmayı seviyorum, üretmeyi seviyorum. Yani matematik harici her şeyi seviyorum. Bu çok bariz belli,” dedi. 

Ailesi çok da istemese de o, meslek seçiminde bu görsel dürtüyü takip etmeye karar vermiş. Yıldız Teknik Üniversitesi’ne yetenek sınavı ile girerek İletişim Tasarımı bölümünden mezun olmuş. Bir ailenin çok da istemeyeceğini belirttiği reklam sektörüne girmiş.

Reklam, tasarım, illüstrasyon, video, kreatif direktörlük gibi birçok farklı iş yapmış. Sonra o yetmemiş, kendisine ait bir şey istemiş. Kurucu üyelerinden biri olan Afterwork kreatif stüdyosunda bir süre devam ettikten sonra gelmiş Belkis TV. 

“Ben televizyonda olmak istemiyordum, ben televizyon olmak istiyorum.”

2020’de başlayan Belkis TV, Sude’nin yıllar süren yaratıcı ve sosyal medya deneyimlerinin yanısıra, ev-arama tutkusundan doğan bir dünya. Sahibinden.com’da ev incelemeyi çok seven Sude, ara sıra TikTok’da canlı yayın yaparak insanlarla sohbet ediyormuş. Bir gün, arkadaşlarının önerisi ile, Twitter’da, saat sekizde Twitch’de canlı yayında kiralık daire inceleyeceğini paylaşmış. Bu ilk yayınına katılım kalabalıkmış. 

Sonraki gün bir daha yapmış. Ve böylece “Emlak Show” adlı serisi başlamış. Bir süre sonra, seyircilerden ‘brief’ler almaya başlamış, birçok insanı böyle ev-lendirmiş. Sude’nin samimi tarzından hoşlananlar bir komünite oluşturmuşlar ve Discord üzerinden moderasyonunu yönetmeye başlamışlar. 

Gen Z’ye uygun gündüz kuşağı programları 

Sude, 29’luk bir 20’lik olmasına rağmen kendini Z-neslinin diline yakın hissediyor. 

“Gen Z’lik yaşta değil baştadır,” diyerek de 20’lik sloganı olabilecek bir cümle kuruyor. 

Aslında Sude, Z-nesli için yaratıcı, kasıntılıktan uzak ve kendisiyle dalga geçebildiği içerikler üretiyor. Gündemden kimi zaman uzaklaştırıyor, kimi zaman da tam da gündemin ortasında konumlanıyor. Mesela webcam ile çektiği Euphoria Anadolu Lisesi serisinde kendi lise günlüklerini okumuştu. 

“Birçok insanın kendinden bir şey bulduğu ve dizi gibi izledikleri bir yayındı. Özel hayatımı açtığım bir yayındı,” dedi. 

Benzer karın ağrıları, lise dramaları ve düşüncelerini paylaştığı bu yayın aslında çoğumuza yalnız olmadığımızı hatırlatan, samimi bir seri olarak yerini alabilir. En temelinde Sude’nin yarattığı bu çevrimiçi televizyon dünyasında insanlarla ilişki kurulabiliyor. Dünya diyorum çünkü kendi dili bile var. Sude Belkıs Dil Kurumu ya da SBDK’de, Sude’nin yayınlarda kullandığı farklı kısaltmalar ve kelimeler kayda geçiyor. Mesela ‘şakability’ ya da ‘şakabiliyet’ yani şaka kabiliyeti anlamına geliyor. ‘Ezikalite,’ yani eziklik olarak en üst seviye. Anladınız bence, devam ediyoruz. 

Deneyim odaklı ilerlemekten de zevk aldığı için, yayına ara verip Kadıköy’de insanlara çiğköfte ve helva dağıttıkları olmuş. Olay bir araya gelme ve eğlenmede bitiyor. “Diri tutuyor,” diye ekledi. 

“Küçük küçük başladım. Ciddiyetsizce. Şimdi bütün hayatımı bundan kazanıyorum ve bütün hayallerimi de bunun üzerine kuruyorum,” dedi. 

Ciddi bir Ciddiyetsizlikle

Burada ciddiyetsiz kelimesi çok önemli oluyor. Çünkü Sude yaptığı her işe ciddiyet ve plan ile yaklaşan biri.

“Ben mesleğimi seviyorum. N'apıyoruz ki? Medya maymunluğu yapıyoruz. Evet soytarılık yapıyorum yani. Ama gün sonunda söyleyceğim lafı da sakınmıyorum. Krala da çıplak diyebiliyorum. Kendi işimi de yönetiyorum. Ama evet, sosyal medyada saçmalık yapan birisi diyorlar. Televizyon da böyle bişey, ama annelerimiz babalarımız televizyon başından ayrılmıyor,” diyor. 

Belkıs TV ve kendi için, 1-2 video ile viral olmaktan çok uzak hedefler var. Üretmeye, öğrenmeye, kendini geliştirmeye devam etmek istiyor. Bu nedenle prodüksiyon da yapıyor, yazıyor da, editliyor da, oynuyor da. Disiplin ile ilerlediğini paylaşıyor. 

“Beş sene önce yapmak istediklerimi şu an yapıyorum. İşin maddi boyutunda olmadım, yıllar geçse de  insanların aklında kalan şeyler üretmek istiyorum. Çalışmaktan hiçbir zaman yorulmadım, tatil insanı olmadım. Olabildiğince üretmek istiyorum. Sonsuzluğa bir şey bırakmak istiyorum,” dedi. 

İnternet Çocuğu Olmak Üzerine

Sude, internette kendini ifade etme şeklini şiir yazmaktan uzak görmüyor. İkisinin de bir ifade biçimi olduğunu paylaşıyor. Kendini en iyi ifade edebildiği yerlerden biri olarak gördüğü bu yer de onun için ev gibi olmuş. Rahatmış. 

“Liseden beri aktif olarak fikir paylaşıyorum, cüret ediyorum kendimi ifade etmeye. Bundan da korkmuyorum. Çok zor bişey değil, herkes bir şey söylüyorsa sen de bir şey söyle. En kötü ne olabilir ki? Kimseye hakaret etmediğin, halkı kin ve düşmanlığa sürüklemediğin müddetçe ‘pembe rengini sevmiyorum’ diyebilirsin yani, yanlış bişey değil bu,” diyor.

Cüret etmeye devam ettiğinin en iyi örneklerinden biri de Boğaziçi Bilişim Ödülleri vaktinde gözler önüne seriliyor. Twitch’in kara koyunu olarak adlandırabileceğimiz Sude, Twitch formüllerini görmezden gelerek kendi yolunu çizmiş. Bu da ‘hanedanlık’ olarak yorumladığı bazı Twitch topluluklarını sinirlendirmiş. Ama günün sonunda En İyi Online Yayın İçerik Üreticisi ödülünü almaya hak kazanmış — burada Sude aynı zamanda İTÜ İşletme Mühendisliği Kulübü tarafından düzenlenen 13. Sosyal Medya Ödülleri'nde “Yılın Çıkış Yapan Yeteneği” ödülünü de kazandığını belirtiyor. Sude, zaten Belkıs Tv’yi bir Twitch kanalından öte bir yer olarak görüyor. Çoğu izleyicisi de zaten Sude için Twitch yüklüyor. Bazıları kayıtlarını sonradan YouTube üzerinden izliyor. 

Kendi yolunda devam 

Sude dürüstçe, yaş kompleksi olduğunu paylaştı. Kimi zaman bazı şeyler için geç kaldığını düşünüyormuş. 

“Ekonomik olarak kendi bağımsızlığımı kazanmadan, kendimi gerçekleştirmek için birşeyler yapamadım. O  yüzden de vardığım nokta hemen olamadı. Benim tek tavsiyem çekinmeyin ve utanmayın. Doğru zamanı beklemeyin, doğru zaman şu an,” diyerek biz 20’likleri harekete geçmeye çağırıyor. 

Hayallerinizi gerçekleştirmek için bahaneler uydurmadan, “imkanın olduğu kadarıyla,” başlamak gerektiğini söylüyor Sude. “İmkanın gelmesini bekleyince gelmiyor çünkü.”

Sude, üretme azmi olan insanlarda geceleri bazen bir sıkıntı olduğunu paylaşıyor. ‘Bugün içime sinen bir şey yapmadım,’ cümlesini kurunca gelen, o uyku kaçıran, iç sıkıntısı. Sude uzun bir süre bu buhran dönemini yaşadığını paylaştı. Aşabilmesi için de evinin olmasını, zamanının olması ve en önemlisi de cesaretinin olması gerekmiş. 

“Bir göz odanız, zamanınız ve bence en önemli şey; destekleyen bir aileniz varsa, internetin olduğu bir dünya o kadar büyük bir dünya değil. Altında ezilebileceğiniz bir yer değil.”

İnternetin olduğu bir dünya o kadar büyük bir dünya değil. Denemeye ve üretmeye devam.

Share

Sümeyye’nin evine adımımı attığım an beni kedisi Paşa karşılıyor demek isterdim, ama karşılamıyor. Hatta beni pek sallamıyor. Olsun. Sümeyye ile röportajımızı Zoom üzerinden temmuz ayında yapıyoruz, ardından eylülde bir araya geliyoruz. Yani uzun süredir bu röportaj pişiyor… Konuşuyoruz, sonra da incirli ve karamelize soğanlı focaccia yapıyoruz — yani daha doğrusu o yapıyor, ben izliyorum ve ne kadar incir konulması gerektiği üzerine fikir beyan ediyorum. 

Sümeyye Karaca Kadıoğlu, 26 yaşında Sivaslı ama doğma-büyüme İstanbullu bir içerik üreticisi ve şef. Instagram'da hem bolca yemek tarifi, hem de mekan önerileri paylaşıyor.  İstanbul’a bayılan, bünyesi kaosa alışık olan biri. Yemeğe olan ilgisini garson olarak çalışmaya başladığı salaş bir kafede fark etmiş. Altı kardeşin dördüncüsü olan Sümeyye, ailesinden bir şeyler isteyebilen biri değilmiş ve üniversite sınavı hazırlık kitaplarının parasını ailesinden almak istemediği için garsonluk yapmaya başlamış. 

“Garsonluğumu çok beğenmedikleri için, mutfağa attılar beni,” diyerek gülüyor. “Sonrasında mutfakta istediğini yap dediler, o ‘Gibi’ sahnesinde salaş balıkçı var ya, o tarz bir yerdi. Ben de alakasız soslar yapıyor, araştırıyordum. O zaman dedim ki, ben mutfakta iyiymişim. İşe girerek keşfettim, öyle alaylı devam ettim bir süre.” 

2018’de ise mutfak üzerine eğitim almış. Burada Fransız mutfağını da öğrenerek, bilgilerini köklendirmiş. Mezun olduktan sonra hedefi, 4-5 yıl çalışıp ardından dijitale geçmekmiş. Bu süreçte İtalyan restoranında da, Uzakdoğu restoranında da çalışmış. Kasaplık da yapmış, pastane şefine asistanlık da yapmış.  

“Girdiğim yerde 5 yıl kalıp orada yükselmek gibi bir hedefim yoktu, tüm mutfaklarda çalışıp bilgi birikimi edinmek istiyordum açıkçası,” diyor. 

Dijitale geçişi pandemi döneminde gerçekleşen Sümeyye, kendine bu büyük ve karmaşık mecrada yer edinme sürecinin kaykayın üstünde olmak gibi hissettirdiğini belirtiyor. 

“​​Oldu, olmadı. Su gibi akışkan hissettirdi. Sağlam bir zemin değildi. Kimse ne yapacağını bilmiyordu. Pandemide herkes çok salça olmuştu, ben de biraz onun parçasıymış gibi hissediyordum,” diye paylaştı. 

Ancak bu kadar fazla içeriğin çıktığı bir mecrada, giderek kendine bir yer edinmeye başlamış. Kendi sesini bulmuş, içeriklerini oturtmuş ve en önemlisi başkalarının ne düşündüğüne çok kafa yormamaya başlamış. 

“İlk girdiğimde bu girdaba, kaybolmuş gibi hissetmiştim. Sanırım son iki yıldır oturdu. Kaygısız yapınca işimi daha iyi yaptığımı düşünüyorum, diğer türlü bir yarış vardı sanki, o yarışı hissediyordum kendimde. İnsanlar tariflerimi deniyorlar mı kaygısı vardı mesela. Ya bırak denemesinler yani, sen kendi işini yap, takıl, eğlen. Birazcık ona evrildi şu anki durumum,” diyor. 

Sümeyye’nin videolarında halini muzur olarak özetleyebiliyorum. Güzel tarifler ve akıcı bir anlatımın yanısıra, izleyicisini güldürüyor. Hatta yakın zamanlarında paylaştığı bir videonun altına gelen yorum “Bu kızın yanında moralinin bozuk olmasının imkanı yok. Mod yükseltici özelliği var.” Gerçekten de güzel bir enerjisi var. Ve biz Sümeyye ile görüştüğümüzde enerjiler üzerinden çok konuşuyoruz. 

Mesela, Sümeyye yaptığı yemekleri çok yemediğini paylaşıyor. İnsanları beslemeyi sevdiğini, ve yemeğin tadına baktıktan sonra eşine, dostuna dağıttığını belirtiyor. Enerji konuşması da burada devreye giriyor. Sümeyye’nin eskiden yeme bozukluğu varmış, ancak yemek yapmaya başladığında bir “enerji aktarımı” yaşadığını paylaşıyor. 

“Bir yerde okumuştum; insanlar yemek yapmaya başladığı ve içindeki o yaratıcılığı sevk ettiği noktada, yemeyi kesiyor. Enerjiyi oraya aktarmakla ilgili. Ben ne zaman yemek yapmaya başladım, o zaman yeme bozukluğumu atlattım,” diyor. 

Bunun yanısıra, farklı restoranlarda yaptığı gözlemler sonucu, pişirdiğin yemeğin insan olarak yaydığın enerjiyi çok etkilediğini belirtiyor. Mesela kasaplık deneyiminin sonucunda, et ile “haşır neşir” olmanın etkisinden hoşlanmamış.   

“Pastacıların çalıştığı yerlerde sürekli vanilya kokusu olur ve enerjileri daha stabildir. Soğukçular genel olarak çok ciddi çalışırlar. Sıcak, alevlerin içinde sürekli terler, etrafa bulaşır. Eti yapan insanlar sürekli kavga modundadır, mücadele içindedir.” 

Sümeyye, kendini en çok soğukçulara yakın görüyor. Meyhanede çalıştığı dönemde bolca meze yapmış ve onların iş bitirici, iş-odaklı haline yakın hissetmiş. Şu an, içerik üretmeye de aslında meze yaparmış gibi yaklaşıyor. Gereken araştırmayı yapıyor, hazırlıyor ve ardından kitlesi ile paylaşıyor. 

Bir tarif yazarken ilk kendine soru sorarak başlıyor. Mevsimlik meyve ve sebzelerden ilerleyerek, kendini yokluyor. Bunun içine neler katardın? Nasıl yemek istersin bunu? Nasıl farklı yapabilirsin?  

Bu soruların ardından, yapacağı yemeğin arka planını araştırıyor. 

“Diyelim Fransız tatlısı yapıyorum. Fransa’da ne kadar değer görmüş bu tatlı onu araştırıyorum. Onların jargonunda nasıl, hangi öğünde yiyorlar, talep var mı, yok mu?” diyerek sürecini anlatıyor. 

Bu süreci videolarında yansıtmıyor ama kendini bu hayal dünyasına koyduğunda, yani mesela bu tatlıyı Fransa’da bir müşterisine servis ediyormuş gibi düşündüğünde, daha mutlu oluyor. 

“Derinlemesine girdiğinde, daha güzel işler çıkıyor,” diyor. 

Video içerik üretmenin en zor kısmının tüketilme hızı olduğunu belirtiyor. Yani bir video hazırlaması beş saat sürüyorsa, en fazla iki saatte tüketildiğini belirtiyor. Bu döngüye girildiğinde, kaybolmanın ve durmadan kitlesi için kendinden taviz vererek üretmeye devam etmenin çok kolay olduğunu belirtiyor. Bu nedenle sınırlarını çizmeye çok dikkat ediyormuş. Video çekmediği bir gün ise, sosyal medyada çok aktif olmuyormuş. 

“Yani sanki haftalık bir limitim var, o limiti doldurmuşum gibi davranıyorum. Kendimle kalıyorum. Bu sınır olmadığında kaybolacakmışım gibi hissediyorum,” diye paylaşıyor.  

Bu sınırı çizebilmek de aslında herkesin yolunun kendine has olduğunu kabul etmesi ile mümkün olmuş. Benlikler farklı olduğu için, iki kişi aynı işi yapsa da aynı sonuç çıkmayacağını belirtiyor.

“Bir şeylerin yarış olması benim hayatımda ve bakış açımda yok. Zamanında çok aşmaya çalıştığım bir şeydi, 20'lerimin başında çok kıyas yapıyordum. Sanırım kendime yapabileceğim en kötü şeydi. O kıyaslamayı kırdığımda önüm çok açıldı. Ekonomik etkenler var, ülkenin durumu, bunlar zaten 20'li yaşları etkiliyor ama kıyaslamayı durdurabilirsek, ilerleyebileceğimizi düşünüyorum. 

20’lerin neşesinin ve coşkusunun farklı olduğunu belirten Sümeyye, yaş aldıkça konfor alanlarının ve rutinlerinin artığını belirtti. 

“20'li yaşlar, başlama enerjisi. Bir çok şeye başlayıp devam ettirebileceğin bir yaş,” diyor. Bu başlama dürtüsünde, içselleştirilmiş düzenlerin kırılmasını, insanların farklı işler yaparak potansiyellerini çıkarmalarını, parlamalarını istediğini söylüyor.

Konuşmamızın sonunda yaptığı brownielerden yiyoruz. Frambuazdan pembeleşmiş, lezzetli sosunu üstüne döküyoruz. Isırıklar arasında, dudaklarımızın kenarlarında brownie kırıntılarını görmezden gelerek, Sümeyye’ye yemekle ilgili ilk anısını soruyorum; 

“Küçük bir yaşım geldi aklıma. Uysal, kendi kendime oyun oynadığı için annem beni arada yalnız bırakırdı. Kendime çikolatalı puding yapmıştım. O paketten çıkanlardan. Dibi tutmuştu, çok severim. İçine üç bardak süt koyduğum bu karışımın hepsini yemiştim. Öyle bir pudding girdabına girmiştim ki…"

Bu hikayeye gülerken, saate bakıyoruz. Ding! Foccacia’lar hazır. Mutfak sıcacık hamur kokuyor. O zaman, Sümeyye’nin videolarında da dediği gibi “sunumlarcaaa.” Afiyet olsun. 

Bu yazı 20’liğin 16 Kasım 2023 sayısında çıktı.

Share

Dilhan Şeşen, her konserinin öncesinde, sound check’te sahneye yatar. Dizlerini kırarak, Converselerini sağlamca yere basar, sırtını bir güzel yere yaslar, saç köklerinden parmak uçlarına kadar her yerinin sahneyi hissettiğine emin olur. Müziği iliklerinde hisseder, kafasını sağa sola sallayarak ritim tutar ve teşekkür eder. O sahneye teşekkür eder. Ondan önce bu sahnede yer almış sanatçılara teşekkür eder. Sonra gelir konser vakti. Grubu ile, Berke Koymen, Bahadır Kartal, Barış Ergün ve Seda Kireççi, el ele tutuşulur, ardından da güzel bir enerji ile sahneye çıkarlar. 

Dilhan, 1998, İstanbul doğumlu bir müzisyen. Yumuşacık bir sesi, sıcacık bir varlığı var. Annesinin adı Dilara, babasının adı Burhan. Dilara’nın Dil’i, Burhan’ın Han’ını alarak oluşturdukları bir isim olduğunu paylaşan ailesi onun bir “aşk çocuğu” olduğunu söylüyormuş. Ama aynı zamanda gönülden söyleyen demek. 

Uzun bir müzisyen aile ağacının 20’lik kadrosunda yerini almış. Grup Gündoğarken’den yakinen bildiğimiz Burhan ve İlhan Şeşen babası ve amcası. Abisi, Serhan Şeşen müzisyendi, annesi deseniz Best FM’de DJ’ydi. “Başka yerden fırlatılmış bir aile gibiyiz hani. Herkes müzikle uğraşıyor, tuhaf bir şey,” diyor Dilhan. Şeşen toplantısı adını koydukları mezeli, müzikli rakı sofraları kurarlarmış. O da büyürken müziksiz bir ortam bilmemiş. 

“Küçükken okulda ne olmak isterdiniz diye sorduklarında, çok düşünüp şeyi bulduğumu hatırlıyorum: veteriner de olabilirim o zaman. Ya da dansöz de olabilirim. Ama zorluyordum. Başka bir şey var mı hayatta?” diye soruyor. 

Müzikal bir aile olmanın en güzel kısmının da o gönül bağını kurabildikleri yerin, ortak paydalarının, müzik olmasıymış. 

“Meselemiz bu. Senin geçtiğin yollardan kaç kez daha geçti onlar, bahsettiğin hisleri biliyorlar, oluşturmak istediğin şeyi az çok anlıyorlar. O yüzden çok şanslıyım. İnanılmaz şanslıyım. Çok belirli bir gelirin yok başta, çok isteyecekleri bir şey değil aslında,” diyerek gülüyor. 

17 yaşından beri müzisyenlik yolunda ilerleyen Dilhan’ın müzisyen olduğunu babası son iki senede, çalışkanlığı gün yüzüne vurduğunda söylemeye başlamış. Yıllardır bunu kabul etmemiş olmasının onu motive ettiğini belirtti. 

“Hep ona soru sorarım, hocam, ön ilikleme, çok severim o hareketleri. Baksana ceket var üzerimde yani,” diyerek siyah ceketinin önünü ilikliyormuş gibi yapıyor. Gülüyorum. Bu röportaj Kadıköy’deki Cuba Coffee’de gerçekleşiyor ve Dilhan beni sürekli güldürüyor.

Dilhan’ın kendine müzisyen diyebilmesi de biraz değişkenlik gösteriyormuş. Kimi zaman o sorumluluğu almak istemiyor, kimi zaman da bayılıyormuş ‘müzisyen’ olmanın getirilerine. İlk başladığı anın, Bodrum’da gitarist arkadaşı ile cover çaldıkları zaman olduğunu paylaşıyor. Kazandıkları para ile, edindikleri arkadaşlara mojitolar ısmarlar, dans etmeye çıkarlarmış. Tabii alkol o zaman daha ucuzdu… 

Müzikle ilgili hatırladığı ilk anılarından biri babasının Maslak’ta -1. kattaki az ışık alan “gotik” stüdyosundaymış. Abisi, 10-yaşındaki Dilhan için o dönemler popüler olan High School Musical’ın alt yapısını düzenler, ona şarkı söyletirmiş. 

“'Aferin lan iyi söyledin,' 'helal' gibi şeyler söyleyerek şımartırdı beni. İlk o kayıtları hatırlıyorum. Çocuksun parka gitmek istiyorsun, o seni tutuyor gel stüdyoda bunları kaydedeceğiz. Teşekkür ederim yani ona,” diyor. 

Bu sene çıkan, Kumdan İnşa Putlarla albümü de aslında tüm bu yılların birikiminin ve Dilhan’ın kendisiyle kurduğu gönül ilişkisinin bir yansıması. Tabii aynı zamanda grubundan Bahadır ve Barış ile beraber lahmacun yerken gelen bir fikir. Ama en temelinde yazma sürecinde kendi içinde yaşadıklarını; rahatsız olduğu durumları, keyif aldıklarını yazıyor, cümleler yakalayıp onların üstüne gidiyormuş. Katman katman, ince ince işliyormuş bulgularını müziğinde. 

“Çok merak ediyorum kendimi, kobay faresi gibi işlemekten çok keyif alıyorum. Biraz da işimiz bu gibi geliyor açıkçası buradayken,” diyor. 

Tezatlar da bu albümünün yapı taşlarından biri. Mesela Gök Mavi adlı şarkısında, zorlanılan bir ilişkiden bahsederken aynı zamanda masmavi, apaçık bir gök betimliyor Dilhan.

“Çok öyle bir tipim çünkü. Dünümle bugünüm tutmaz. Şaşırtmalı biri olduğumu söyler en yakın arkadaşım, çok pürüzsüz bir tip değilim. Seviyorum öyle şeylerle oynamayı n'apıyım Ayrı yapıların bir araya gelmesinden çıkan şey daha ilginç ve daha işlenebilir geliyor,” diye paylaşıyor. 

Çok güzel bir örnekle geliyor. Anneannesinin vefat ettiği gün, kedileri doğum yapmış. “Biz böyle iki tuhaf durumun ortasında bir kaldık. O minnoş, küçük kıl yumağına aşırı seviniyoruz. Ama anneanne vefat etti orada. Dedik ‘ulan tam da böyle bir şeyin içerisindeyiz zaten.’ Durmadan her hareketimizde bir şeyi yitiriyoruz. Bu bir duygudur, bi durumdur, ardından yenisinin hareketi başlıyor” diyor. 

Bu süreçte de aslında adapte olmak ve akışta kalmanın öneminin altını çiziyor. Yıllar önce Dilhan’ın babası ona çok önemli bir hayat dersi vermiş. Bir öğlen gitar çalarken, balkona çok güzel güneş vurmuş ve babası ona balkona çıkmasını söylemiş. Dilhan da bestesini bitirdikten sonra çıkacağını söyleyince, babası sinirlenmiş. “‘Hayır güneş şu an var’ dedi. ‘O balkona şu an çıkman gerekiyor. Hayat öyle bir şey değil, senin besteni beklemez güneş.’” O da sonra hemen gitarını bırakıp balkona çıkmış. “O ısıyı alınca dediği şeyi o kadar iyi anladım ki.. Tamamen babamın tavsiyesini gençlere satabilirim. Bence muazzam bir tavsiye. Bizim bedensel vaktimize uyumlu değil yaşam. Bizim ayak uydurmamız gerekiyor.”

Burhan Şeşen’in bu harika hayat dersi ile beraber, Dilhan’ın da 20’lerinin ilk yarısını nasıl değerlendirdiğini merak ediyorum; 

“Duygusal olarak çok fazla duygu durumu ile şenlendiğim, partilediğim ve boğuştuğum bir şey oldu. o yüzden çok şanslı hissediyorum. Aşık oldum, saçmaladım, toparladım, batırdım. Farkında olmadığım bir sürü şey vardı, onun dışında fikren sadece kendi saçlarımı sevebilirim. Pişman olduğum hiçbir şey yok,” diyor. 20’lerinin başındakilerin de bazı temel duyguları deneyimleyip 25’lere gelmelerini diliyor. 

“Umarım bir-iki darbe almış olurlar. Umarım zor koşullar içerisinde yaşamışlardır, duygusal olarak zorlanmışlardır. Öyle olursa 25 ve sonrası daha kıyak geçecektir. 20'lerin başında bunu yiyip yutmak daha iyi,” diyor. 

Gelecek için planları da aslında bu minvalde. Devam. Sanatsal olarak iyi beslendiği bir hayat istiyor. 

Beats by Girlz Türkiye kapsamında gerçekleşen konserdeyiz. Kadıköy, Müze Gazhanedeyiz. Yerlere atılan minderlerde erkenden yer kapıp oturanlar da var, evlerindeki balkonlarından sahneyi izleyenler de. Bu projede yer almayı aynen şöyle özetliyor: 

“Üf daha iyisi ne olabilir? İnsan en büyük sabotajı kendisine yapıyor ya, kendisinin içerisinde olduğu bir yapıyı desteklemesi bazen daha zordur. O yüzden çok zor bir şey yapıyorlar bakınca. Çok hayranlık uyandırıcı. Muazzam. Ben çok mutluyum. Güvende hissediyorsun, çok büyük çabayla yaptıklarını biliyorsun, arka planını biliyorsun. Bunun iyi ve kaliteli bir şey olduğunu biliyorsun.” 

Sahnede, onun deyişi ile “muazzam” bir enerji ile şarkılarını söylüyor ve dans ediyor. Şarkı arasında seyircisine kurbağalar ile ilgili bir hikaye anlatıyor. İki kurbağa varmış. Biri babaanne hırkası giyiyor, diğeri deri ceket giyiyormuş. Beraber evlerine gidip bira yapmaya gitmişler. Seyirci gülüyor. Ben gülüyorum. Mutluyuz. Gönlümüze dokunuyor. Sonra şarkısına başlıyor… “Güzel günlerin ardına düş bir kere…” 

Bu yazı 20’liğin 12 Kasım 2023 sayısında yayımlanmıştı.

Share 20'lik

Ece Ağırtmış’ın dairesine girdiğimde iki görüntü ile karşılaşıyorum: mutfak lavabosunun ucuna tüneyerek beni gözlemleyen kedisi Pire ve bilgisayarında açık olan bir arama sayfası. Benim de çocukluğumda sıkça oynadığım Betty Spaghetty’lerin ekrandan bana bakışları dikkatimi çekiyor ve anlık çocukluğuma dönüyorum. ‘Bende sarışın olanı vardı,’ diyorum. Ece’de ise mor saçlı olanı varmış. Çocukluk oyuncaklarından konuşmaya başlamamız çok da şaşırtıcı gelmiyor tabii, sonuçta Ece, oyun oynayabilmeyi çocukluktan yetişkinliğine taşıyabilmiş biri. 

Ece, 1995 İzmir doğumlu bir sanatçı. Pilot Galeri tarafından temsil ediliyor ve geçtiğimiz Ocak ayında ilk solo sergisini gerçekleştirdi. Onunla kendi işlerini sergilediği Contemporary İstanbul sanat fuarının ardından buluşuyoruz. Ahşap, resim ve bolca renk kullandığı tasarımlarında çocukluk, oyun, nostalji gibi temaları ele alıyor. Sanatla ilk tanışması babaannesi sayesinde olmuş — hatta hala onun fırçalarını kullanıyor. 

“Babaannem ilk bana boya malzemelerini verdi. Biz onunla bir sürü farklı şeyler üretmiştik. Suluboya, yağlı boya özellikle. Kağıdın bir tarafına sulu boya sürersin, sonra ip koyarsın, katlarsın, ipi çekince soyut şekiller çıkar ya, onları çok yaptığımızı hatırlıyorum küçükken,” diyor. 

Sanata olan ilgisini lisede Güzel Sanatlar okuyarak pekiştirmiş. Bu süreçte babaannesinin ona inancı ve desteği, ailesinin geri kalanının bu fikrini desteklemesinde büyük bir rol oynamış. Afiş tasarımı, dikey kartona pastel boya ile tasarımlar yapmak o dönemde ilgisini çektiği için, odaklanacağı noktanın grafik tasarım olabileceğini düşünmüş. Anadolu Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesinde de bunu okumuş ve böylece birkaç senesini Eskişehir’de geçirmiş. 

Mezun olduktan sonra çoğu genç gibi İstanbul’a taşınmayı düşünmüş. Grafik tasarım okuduğu için reklam ajansında çalışması gerektiği mantığı ile ilerlemiş — ama sonra durmuş. Ailesi ve benzer sektörlerden iki arkadaşı (Sarp Sözdinler ve Emre Karacan), Ece’nin kendi işini başlatmasını desteklemiş. O da, çok daha makul bir kiraya İzmir’e geri taşınmış ve burada mesleğinin tohumlarını atmış. O dönem geniş bir ağı olmadığı için başlarda zorlandığını belirtiyor. 

“Bir iş nasıl kurulur, nasıl yürütülür, bilmiyordum. Hafif bir afallama vardı ama ben üretmeye devam ettim. Ne kadar çok üretip göz önünde bulunursam, o kadar fark edilme olasılığım artar diye düşündüm. Öğrendiklerimi hem çalıştığım yerlerde hem de işlerde kullandım,” diyor. 

İzmir’de pandemi, korkutucu bir deprem  ve sevgili babaannesini kaybettiği üç yılın ardından bir değişikliğe ihtiyacı olduğuna karar verip, 2021’de İstanbul’a taşınmış. Mobil oyun sektöründe iki sene çalıştıktan sonra, işten çıkarılmış ve şimdi kendi yolunda devam ediyor. 

Kaos ve Kaçamağın Ortasında: İstanbul 

Ece, İstanbul’un kafasını dağıttığını söylüyor. Çevresi genişlemiş, her gün yapabileceği şeyler artmış. Sanatçılar ve galeriler ile iletişimi gelişmiş. 

“İstanbul’da kaybolmaktan korktum ama dengeledim. Çok şey var yapılacak, sadece Beyoğlu’nda bile çok şey var. Karşısı var, burası var. Bitmiyor,” diyerek o hareketliliğin ona iyi geldiğini paylaşıyor. “Şu an kaostan besleniyorum,” diyor. 

Gündelik hayatında da kafelerden çalışmayı, sergi gezmeyi ve arkadaşlarını görmeyi önceliklendiren Ece, en iyi akşam ürettiğini belirtiyor. 

“Ben aşırı politik bir şey yapmıyorum ama günlük hayatta ironik ya da komik gelen şeyleri ele almayı seviyorum. Nereye çekilirse çekilebilir. Ben de her gün bazı şeylerden sıyrılmaya, kendimi mutlu etmeye ve üretimime devam etmeye çalışıyorum. Belki o da benim kaçamağım oluyor,” diyor. 

Eserlerinde de bu kaçma ve yüzleşme dinamiğini sıklıkla gözlemliyoruz. Mesela, Contemporary İstanbul için yaptığı “The Sweet Escape” adlı çalışmada Polly Pocket-vari bir oyuncak ev görüyoruz. Bu oyuncak evin arka planında ise Polly Pocket oyuncaklarının üreticisinin merkezi olan El Segundo’dan sokak görüntüleri var. Yani oyuncağın dünyası ile gerçek dünyayı çakıştırıyor, Ece. İşlerinde ise insanları gülümsetmeyi seviyor. 

“Birinin üzülmesindense, fikirden etkilenip, ardından gülümsemesi beni mutlu ediyor. En çok onu vermeyi seviyorum işlerimde. Genel olarak pozitifim, negatif olup etrafa da o negatifliği saçmayı sevmiyorum,” diyor. 

su, ateş, toprak, AHŞAP

Grafik tasarımın onun tarzı olmadığını üniversiteden sonra fark eden ve başka dallara yönelen Ece animasyon stajı da yapmış, oyuncak tasarımına geçmeyi de düşünmüş ama günün sonunda kendini “eser-oyuncak arası” şeyler üretirken ve “ahşap keserken” bulmuş. 

“Sanatsal tarafın daha doğru geldiğini fark edip oraya yöneldim. Doğru yolu buldum gibi hissediyorum, “ diyerek gülüyor. 

Ahşap ile tanışmasında, babasının da rolünün olduğunu söyledi. 

“Babam hep şöyle cümleler kuruyordu; ‘Ahşap çok güzel bir şeydir. Ahşap mobilyalar harikadır. Ahşap evler çok güzeldir.’ Sırf ağacın içine konup, yaşamak istiyormuş gibi bir hâli vardı. Bilinçaltıma işledi o,” diyor.

Uzak yol kaptanı olan babası da, gemide tebeşirden küçük futbolcu figürleri yapıyormuş — yani yaratıcılık ailede var… Ece, ilk ahşap çalışmasını çöp kenarında bulduğu MDF plakaları keserek ve bir tuval üzerine yerleştirip boyayarak yapmış. Marangozun yanında çıraklık yapmak istiyormuş. 

“Şu ana kadar evde ürettim, kendim öğrenmeye çalıştım. Ama öğrenmem gereken o kadar çok teknik var ki. Onları öğrenmek istiyorum,” diyor. 

Bir kadın, ve özellikle “minyon” bir kadın, olarak da bu işle ilgilenmenin farklı dinamikleri göz önüne serdiğini belirtiyor. 

“Nalbura gittiğimde tek kadın olarak o testerelerin arasında yürümek herkese garip geliyor, hiçbir şey bilmediğimi sanıyorlar. Onlar kadar bilgi sahibi değilim ama çekiç bile tutmadığımı düşünüyorlar muhtemelen,” diyor. 

Ece, ahşap ile çalışmayı materyal olarak sevmenin yanısıra, nostaljik bir yönü olduğunu da belirtiyor. Tabii 90’lar çocuğu olarak Ece’nin dünyasında ahşap oyuncaklardan çok plastik varmış; Barbie’ler, Polly Pocket’lar, Bratz’ler, Myscene’ler… Bunların çoğu da komşularının kızında varmış. Onların evine oyun oynamaya gidermiş. 

“Oyuncak dükkanı açılabilirdi. Orası beni çok heyecanlandırıyordu,” diyor. 

Oyuncaklar ve renklerin en büyük ilham kaynakları olduğunu belirtiyor. Zaten, yaptığı işlerde çoğu zaman plastik oyuncakların estetiğini, ahşaba yansıtmaya çalışıyormuş. 

Bu İş ‘Çocuk Oyuncağı’

Bir şeyin kolay ya da önemsiz olduğunu belirtmek için dilimizde “çocuk oyuncağı” diye bir söylem var. Bunun ne kadar yanlış olduğunu Ece ile konuşurken bir kere daha hatırlıyorum. Oyun oynayabilmek, yaratıcılığı bu denli özgür bırakabilmek, kalıplardan çıkabilmek hiç de kolay değil. Yaş aldıkça da zorlaşabiliyor. Ama Ece’nin bakış açısını duyduğumda ve tasarladıklarını gözlemlediğimde şunu anlıyorum: çocuk oyuncağı çünkü içimizdeki oyunculuğu yaşatmak aslında çocuklara geldiği gibi, kolay ve doğal gelmeli. Bunları düşünürken, Ece elime birbirine girebilen plastik boncuklardan tutuşturuyor. Konuşurken kolye yapıyoruz. Ona soruyorum, “oyun oynayabilmek neden önemli?” Tam 20’lik tadında, oturmuş kalıpları kırmanın önemine dair bir cevap veriyor. Büyüdükçe insanların okul-çalışma-para kazanma-aile kurma dörtlüsüne çok katı yaklaştıklarını belirtiyor. 

“‘Yetişkinler böyledir. İşe gider. Gömlek giyer. Pantolon giyer ve oyuncaklı şeylere gerek yoktur. O çocukluktadır ve bitmiştir,’ gibi bir mantıkta ilerlendiği için, insanlar oyundan uzak duruyor. Kendilerini bir kalıba oturtuyorlar. ” diyor. 

Oyun oynayabilme ile nostaljinin kesişimi üzerine konuşuyoruz. Powerpuff Girls, Looney Tunes, çocukluğumuzda bize eşlik eden her şeyden bahsediyoruz. Bu çizgi filmler ve oyuncakların onda bıraktığı hissi de merak ediyorsanız, hemen paylaşayım: 

“Huzur duygusu. Şokellalı ekmek ve çizgi film izlemek. Karanlık ama huzurlu ev hissi,” diye özetliyor.  

Ece, özellikle şu son birkaç senede, büyüdüğünü hissediyormuş. 20’lerinde de, büyümeye tekabul eden aksiyonun deneme-yanılma olduğunu belirtiyor.

“20-30 arası çok şey değişiyor. Çocukluktan, yetişkin oluyorsun çok kısa bir süre içerisinde. Yeni mezun oluyorsun, iş hayatına atılıyorsun, belki ilk kez kovuluyorsun, ilk kez iş kuruyorsun, kendini bulmaya çalışıyorsun. Bir anda ergenliğin bitiyor, her şey çok kaotik geçiyor o yaşlarda. Deneyip o deneyimlerden durmadan ders alıyorsun. Belki bu hayat boyu olacak birşey ama sanki  20’lerde daha bir yoğun geçiyor.  Bakalım 30-40, ömrümüz yeterse 50-60 nasıl olacak.”

Bakalım… Bakalım nasıl olacak.

Bu yazı 20’liğin 19 Ekim 2023 sayısında yayımlandı.

Subscribe now

Arzucan Aşkın yazlarını Ege kıyılarında geçirirken, serbest dalış yaparak denizden kırık camlar, deniz kabukları, hatta amfora bile çıkarıp ahşap hazine kutusuna koyarmış. Keşif ve okyanus merakını kendine ‘okyanusların bebek Indiana Jones’u’ unvanını vererek özetliyor. Benimle buluşmasına teknik dalış eğitimi için geldiği Endonezya’dan bağlanıyor. Çok tatlı bir kafede, arkada köpek havlamaları ve hafif bir müzik duyuluyor. Yemek kültürüne olan sevgimiz ile ilgili heyecanlı heyecanlı konuştuktan sonra, asıl konumuza dönüyoruz. 

Arzucan, Berlin doğumlu bir bilim insanı (conservation scientist), teknik dalgıç, okyanus kaşifi ve denizci. Onunla 2021 Avrupa Rolex bursunun sonunda buluşuyoruz. Her yıl üç dalgıça verilen bu burs, bir sene boyunca dalış eğitimlerini ve deniz araştırmalarını karşılamakla kalmıyor, National Geographic ve Manta Trust gibi büyük organizasyonlarla işbirlikleri yapmalarını sağlıyor — hatta önümüzdeki sene bir National Geographic Explorer olarak üç ay köpek balıkları ile çalışacak.

“Mümkün olacağını düşünmediğim şeyler yaptım,” diye bana senesini anlatmaya başlıyor. Listesinde köpek balıkları ile çalışmanın yanında 11 metrelik plastik bir yelkenli ile buzullar arasından 80 derece kuzeye gitmek de bulunuyor. Kuzey Kutbu'nda geçirdiği bir ay boyunca mavi balinaların iletişim şekillerini gözlemlemiş. Balinalar da oyuncu ruhlarını, Arzucan ve ekip arkadaşlarına göbeklerini göstererek sergilemişler. Arzucan, okyanus bilimleri için yaşıyormuş. Bu söyleminde bir abartı olmadığını biliyorum çünkü uykuyu saymazsak, bu geçtiğimiz sene suyun altında geçirdiği süre karada geçirdiğinden daha fazlaymış. Yaptığı şeye bu kadar tutkuyla bağlanan insanlarla konuşmak çok ama çok keyifli. Konuşmamızın bitmesini istemediğimi ilk dakikadan anlıyorum. Abartmıyorum.

Deniz Aşkına! 

Arzucan, Türkiye’de geçirdiği yaz aylarının “klasik Almanya’da büyüyen Türk çocuk hikâyesi” olduğunu söylüyor. “Anne-baba türkiye nostaljisi ile yaşıyor ama dönmüyoruz. Her yaz bir nostalji ile Ege’ye gidiyoruz.”

Bu yaz aylarının denize olan aşkını başlattığını söyledi. Küçükken hazineler topluyor, Antalya’ya gelen Caretta Caretta’lara yardım ediyormuş. Yürümeyi öğrenmeden önce yüzmeyi öğrenmiş. Birçok insanın değmek istemediği deniz yosunlarının içinde yüzermiş ve onu denizden çıkarmak imkânsızmış. Hatta bir gün Samos adasına yüzme hedefi ile o kadar açılmış ki annesi köyün polisini ve deniz kurtarma gruplarını çağırmış.

Deniz ve okyanusların onda özgürlük duygularını çağrıştırdığını söyledi. Her suyun birbirinden farklı olduğunu, onların renklerini, sistemlerini, içlerinde barındırdıkları yaşamı gözlemlemekten ve çoğu kişinin görmediği bir şeyi keşfetmekten çok zevk aldığını paylaştı. Başlarda denize olan aşkını herkes bir hobi olarak görse de Arzucan bunu tam zamanlı yapmak istediğini küçüklüğünden beri biliyormuş. Bu yüzden avukat ve doktor olma öğütlerine kulak asmayarak (ve annesine söylemeyerek), 16 yaşında Birleşik Dünya Kolejleri'ne başvurup bir burs almış. İki senesini Hong Kong’da geçirmiş. Burada bilimsel dalış eğitimleri almış, World Wildlife Fund ile mercanları gözlemlemiş, resiflerden örnekler almış ve araştırma yapmış. Bu süreçte de deniz bilimlerine girmesini destekleyen çok kişi olmuş. Öğrendiği en önemli derslerden biri de okyanusları korumanın biyoloji ile değil politika, ekonomi ve yönetim ile ilintili olduğuymuş. Bu yüzden üniversite için London School of Economics’te Human Geography adında bir programa başvurmuş. Eğitimi boyunca okyanus odağından sapmamış.

“Bir grup sosyal bilimciyi bir tekneye koyup, Birleşik Krallık etrafında yelken yaparken disiplinlerini kullanarak okyanus problemlerini gözlemlemek gibi çılgın bir fikrim vardı. Hocalarım ilginç bulsa da, yapmak için para bulamayacağımı söylediler,” dedi. 

Buna rağmen Arzucan bir bursa başvurarak hibe almış ve ilk deniz sosyal bilim seferini gerçekleştirmiş. Tarihçi, avukat, politik bilimci ve ekonomistlerden oluşan bu grup Sail Britain işbirliği ile Birleşik Krallık kıyılarında yelken yapmış ve sosyal bilimlerin okyanus bilimleri için önemi ile ilgili bir rapor yazmışlar. 

“Değişimi teşvik eden bilgiler bulmak ve sunmak istiyorum.” 

Arzucan 1970’lerden beri dünyadaki köpek balığı nüfusunun %70’ini kaybetmiş olmanın verdiği aciliyet hissi ile, insanlar ve köpek balıkları arasında bir bağ kurmaya çalışıyor. Okyanus koruma çalışmalarında amacı bilgi ile değişim yaratmak. 

“Değişimi teşvik eden bilgiler bulmak ve sunmak istiyorum,” dedi. 

Oxford Üniversitesi’nde mastırını da aynen bunun üzerine yapmış. Maldivler'de tekneler yüzünden yaralanan köpek balıklarını incelemiş ve farklı kültürlerin köpek balıklarına karşı hislerinden, bu hayvanların karizmalarını anlamaya çalışmış; daha köklü ulusların köpek balıkları ile güçlü bir ilişkisi varken, daha yeni ve modern ulusların bu canlılara karşı olduklarını gözlemlemiş. 

Empati üzerinden, köpek balıkları ile ilgili negatif görüşleri değiştirebileceğine inanıyor. Bu yüzden hikâye anlatıcılığı ile insanlar ve köpek balıkları arasında bir bağ kurmayı önemsiyor.

Her şeye rağmen, devam!

Değişim ve koruma alanlarında çalışan insanlara hep nasıl umutlu ve pozitif kaldıklarını sorarım. Asırlık alışkanlıkların ve politikaların değişimi, uzun ve kalp kırıcı bir süreç olabiliyor. Kimi zaman insanlar kafalarını çeviriyor ya da durumun ciddiyetini anlamıyorlar. Arzucan burada duygularını görmezden gelmemenin ve hissetmeye izin vermenin önemini vurguluyor. 

“Bence ne kadar kötü şey görürsen, o kadar pozitif oluyorsun çünkü güzel şeylerin değerini daha iyi anlıyorsun. Ağladığım çok gün oluyor. Tabii ki bilim dalında bir kadın olarak senden ‘maskülen’ tavırlar bekleniyor ama kimin umurunda? Ağlıyorum ama yine de bilim alanında çalışıyorum ve veri topluyorum.” 

Bazen beraber çalıştığı profesyonel sualtı fotoğrafçısı partneri Jono’ya her şeyi bırakıp domates çiftçisi olacağını söylese de, bu tutkusunu bırakamayacağını biliyor — ayrıca hayatı boyunca ona burslar ve maddi, manevi destek verenleri yüzüstü bırakmak istemiyor. 

Arzucan spesifik coğrafyalarda çalışınca değişimin daha olası olduğunu söylüyor. Küçük çaplı verimli aksiyon, büyük etkilere neden oluyor. Çapı genişlettiğinizde ise durumlar daha umutsuz gözükebiliyor.

“Duygularını yaşamaya izin ver. Koruma çalışmalarının iç karartıcı olabileceğini, hatta bazı şeylerin artık geri dönüşü olmadığını, kabul et. Ben pragmatik biriyim, değiştirebileceğimiz şeylere odaklanmalıyız — ve zaten değişebilecek çok şey var.” 

Arzucan, 15 yaşından beri hareket hâlinde. Yani 11 senedir, temelli bir evi yok. Rolex senesinde bile neredeyse her iki haftada bir ülke değiştirdi — uçmanın çevreye zararını da telafi etmeye çalıştığının altını çizdi. Eşyaları dünyanın çeşitli yerlerinde aile ve arkadaşlarının evlerinde, kutuların içinde duruyor. Araştırmalarda gerekli olan izin belgeleri geciktiği için iki aydır Jono ile Endonezya’da ve yeni yıla kadar orada kalmayı planlıyorlar. Burada hasta bir köpeği iyileştirdiler ve bölgedeki balina köpek balıklarını korumak için bir proje başlattılar. 

20’lerin belirsizlikle dolu olduğunu söyledi. 

“Her şey durmadan değişiyor. Sen değişiyorsun, dünya değişiyor, Hayat planların değişiyor, sanki her sene yeni bir insan oluyorsun.” 

O zaman değişime, masmavi bir denizmiş gibi, dalmanız dileği ile.

***

Arzucan'ın projelerini takip etmek, seferlerine katılmak ve onunla çalışmak için buraya tıklayabilirsiniz.

Bu yazı 20’liğin 3 Kasım 2022 sayısında yayımlanmıştı.

Share 20'lik

Jean-Honoré Fragonard’ın The Swing adlı eserinde, yeşil ve mavi tonlarında, büyülü bir orman ile karşılaşıyoruz. Ağaçların çerçevelediği eserin ortasında ışıldayan bir kadın, krem şantiye benzeyen rococo tarzındaki pembe elbisesi havalanarak, büyük bir zevk ile sallanıyor. Bergère şapkası bu ileri-geriye rağmen yerinden oynamamış olsa da, nazikçe uzattığı ayağından ayakkabısı çıkıyor. Havalanan ayakkabısının altında, yeşilliklerin içinden bir adam ona doğru uzanıyor. Arkasında ise bir başkası, karanlıklar içinden ona sever gözlerle bakarken, salıncağı sallıyor.

Fragonard’ın bu iç açıcı ve eğlenceli sanat eserinin arkasında çok farklı bir hikâye yatıyor. Sadakatsizlik, şehvet, tutku, aşk ve gücü temsil eden bu eserde, arka planda salıncağı sallayan kişinin, kadının kocası olduğu düşünülüyor. Salıncağı sallamak için kullanılan iplerin evliliğin hem yarattığı bağı hem de o dönemde kadınların cinselliklerini keşfetmelerindeki kısıtlamaları temsil ettiği düşünülüyor. Karşısındaki adam ise kadına sırılsıklam aşık olmuş genç biri.

Bu hikâyeyi sanat tarihi içerik üreticisi Sena Pınar Civan’dan dinliyorum. En sevdiği sanat eserlerinden biri olduğunu paylaştıktan sonra, Instagram’da da yaptığı gibi, bana bu Rokoko eseri anlatıyor; ağaçların deseninden başlıyor, arka plan ve küçük detayların anlamına kadar iniyor. Onu, kamerasının önünde olmadan (ki tamam, Zoom’daydık, o yüzden belki bir kamera vardı), doğal ve kurgulanmamış bir şekilde en sevdiği şeylerden bahsederken dinlemek gerçekten büyük bir zevk.

Pınar 1998, İstanbul doğumlu. Mimar Sinan’a bölüm birincisi olarak girip tarih okumaya başlayana kadar hayatı doğup büyüdüğü Bakırköy’de geçmiş. 

“Doğduğum hastaneyi görerek büyüdüm. İlk okul, ortaokul, lise, hepsi evime 5 dakikaydı,” dedi.

Basketbolcu bir baba ve Mimar Sinan mezunu bir anne sayesinde hem spor, hem sanat ile büyümüş. Çocukluğunun “müzelerin içinde” geçtiğini söyleyen Pınar aynı zamanda tenis, voleybol, basketbol takımlarında oynamış ve yoga eğitmenliği yapmış. 

Bu çok yönlülüğün onu duramayan bir insan hâline getirdiğini paylaştı.

“İçerik üreticiliği yaparken, tarih öğretmeni de olayım diyorum. İçerik üretirken, kurumsal da çalışayım, freelance de yapayım, çocuklara yoga eğitmenliği de yapayım. Rahat duramıyorum,” dedi. 

‘Cogito Ergo Sum’ ve Başka Felsefeler

Ernst Gombrich’in Sanatın Öyküsü kitabından çok etkilenen Pınar, pandemi döneminde gece gündüz kitap okumaya başlamış. Eğitim verdiği yoga stüdyosu kapandığı için, yerinde duramadığına ve bir şeyler yapması gerektiğine karar vermiş. Sanat tarihinin onu mutlu ettiği gerçeği ile tekrar yüzleşerek, akademik sanat tarihi kitaplarına odaklanmış. Sonra da aklına sanat eserlerinden defterler, posterler, seramikleri sattığı küçük bir dükkân açmak gelmiş. Fikrini geliştirdiği dört aylık dönemde, günde 11-12 saat çalışıp araştırma yaptığını paylaştı.

Böylece Ekim 2020’de Cogito Store'u açmış. Adı da küçük bir tartışma sırasında sevgilisinin ona ‘cogito ergo sum’ demesinden gelmiş. Pınar da ‘aa şirketim için güzel olur,’ demiş, böylece barışmışlar.

Cogito Store’da “sanat ve tarihten ilham alan tasarımlar,” başlığı altında haritalar, sanat eserlerinden defterler ve seramik tablolar satıyor. Bu markayı başlatırken içerik üreticiliği ile ilgili öğrendikleri sayesinde, kendi Instagram hesabını sanat tarihi ile ilgili içerik üretmeye adamaya karar vermiş. İlk başlarda yapmaya utansa da, arkadaşları onu bu konuda çok desteklemiş. Covid olduğunda yapacak başka hiçbir şeyi olmadığı için videolar çekmeye ve paylaşmaya başlamış. Sonra da gerisi gelmiş.

Pınarla, hayatının daha durgun olduğu bir dönemde buluşuyoruz. Fragonard’ın salıncağı misali, iniş ve çıkışın hepimizin hayatında daimi yeri olduğunu kabul etmiş ve bu inişin de bir çıkışı olacağını bilen bir Pınar duruyor karşımda. Pandemide ekonomik özgürlüğünü kazananmış olsa da Cogito için hikâye biraz daha sallantılı olmuş. Pandemi döneminde çok ilgi görse de, kötüleşen ekonomi nedeniyle bir düşüşe geçmiş.

“Yani aslında alıp başımı çok gittim, hedefim tamamen kendi markam ve içerik üreticiliğiydi, ama işte…” diyerek alıcılarının bu dönemde azaldığını paylaştı. Bir ara dükkânı kapatmış olsa da, şu an hem içerik üreticiliğine hem de Cogito’yu büyütmeye devam ediyor. Bu ikisi de ‘iyi ki’lerle dolu.

Sanat tarihinin onun için bir kaçış noktası, mutlu olduğu bir yer olduğunu söyledi. “Sanat tarihi insanın estetik zevkini geliştirerek, hayattan daha mutlu olmasını ve keyif almasını sağlıyor. Bakan gözler açılıyor, bu açıdan çok değerli. Görmeyi geliştirmek. Hayat daha güzel oluyor bence,” dedi. 

Odaklanamama ve Zamansızlık

Pınar’ın içerik üretimine yaklaşımı adeta bir öğretmen gibi. Sanat tarihi ile ilgili hazırladığı videolar ile, merak tohumları ekmeyi hedefliyor.

“Odaklanamıyoruz. Odak süremiz artık çok kısa. O yüzden böyle bir şey yapmak istedim. Tabii ki çok akademik bilgiler vermiyorum ama merak uyandırıp araştırmaya itmek önemli," dedi.

Bu odaklanamama ve hızlı bilgi tüketiminin ortasında da zamansız sanat eserleri duruyor. İnsanlara yeni dünyalar ve bu hızın içinde bir nefes sunuyor.

“Zaman kavramı bitiyor sanat eserlerine baktığımda. Duyguları yansıttıkları için zamansız,” dedi.

Pınar’ın gelecek planlarında zamanda formasyonunu tamamlayıp, aynı zamanda tarih öğretmeni olmak da var. Bununla beraber içerik üreticiliğinde kitle artırmak ve profesyonelleştirmek istiyor. Son olarak da bir kitap yazma hayali var. 

30’lu yaşlarının en iyi dönem olacağını düşünse de büyümek istemiyormuş. 20’lerin düşüp kalkma yaşları olduğunu söyledi. 

“20ler abartı yaşı. Çok yüksek kalkıyorsun, düşüyorsun. Hareketli, fırtınalı ama çok güzel,” dedi. 

Salıncakta sallanırken yükseklerde gökyüzünün mavilerine ulaşmanız, alçaklarda da vazgeçmeden tekrar yükselmeniz dileği ile!

Bu yazı 20’liğin 7 Ekim 2022 sayısında yayımlanmıştı.

Subscribe now

Sanatçı ve iklim aktivisti Eymen Aktel ile Bodrum Bodrum Evleri’nde gerçekleşen Açık Labirent adlı sergisi için durmaksızın ürettiği iki yoğun haftanın sonunda buluşuyoruz. Karşımda rahatlamış, zihnini boşaltan, tatil modunda ve tatilin keyfine varan bir Eymen oturuyor. 

Kendini böyle bırakabilmek, Eymen için olgunlaşma ve büyüme ile gelmiş. 21 yaşındayken bir kalkınma ajansında oyun tasarımcısı olarak çalışıyormuş. Çok yoğun bir dönemmiş ve o yaş için “çok sert” gelmiş. Bu kadar baskı üstüne Eymen bayılmış. O dönem zaten iyi olmadığını gören bir arkadaşı ona yoğurt getirmek için evine uğradığında da duyması gerekenleri söylemiş: “onlar sensiz yapabilir.” 

Eymen de bununla beraber hemen işi bırakmış. Alnında kalan küçük dikiş izi de onun durması gerektiğinin  hatırlatıcısı olarak kalmış. 

“İyi ki bayıldım diyorum biliyor musun, çünkü yoksa durmayacaktım,” dedi. 

Kendi Yolunu Bulmak

Eymen yaptığı işleri üç boyutlu görebilmek istediğini ve daha yaratıcı işlere kaymak istediğini fark ettiğinde geriye bir daha bakmamış. Adobe programlarını öğrenmiş ve portfolyosunu geliştirerek Marmara Üniversitesi’nde Heykel, Grafik ve Resim bölümlerine girmiş. Heykeli seçmiş. 

Heykele başlamasının nedenlerinden biri de çalıştığı ajanstaki Art Directormuş. Bir gün eline Sculpey hamuru tutturmuş, öğretmiş ve Eymen’i kendi haline bırakmış. Böylece onun da 3 boyut merakını ateşlemiş. 

Marmara Üniversitesi’nde gördüğü eğitim ile malzemeleri ve dokuları öğrenmiş, bu resimlerine de yansımış. 

“Hayatımın tüm evrelerini resimlerimde görebiliyorum. Bu çok büyülü bir şey gerçekten. Yaşayan bir günlük gibi,” dedi. 

O dönem sektör ile çok bilgisi olmadığı için cesaretle atılıp istedikleri kovalayabildiğinden bahsetti. Daha genç olmasının da bir etken olduğunu söyledi. 

“Sanat çok zor bir sektör, çok acımasız, çok korkutucu ama bunun gazıyla bam bam bam gittim,” diyerek şimdi olsa kendinde o cesareti bulabileceğinden emin olmadığını söyledi. Bence bulurdu çünkü Eymen sevdiklerinin ve inandıklarının peşini bırakan birine benzemiyor. Bunu, 3 yıl önce Kocaeli’den sahiplendiği koca kulaklı, tüm bakımını üstlendiği ve “ikinci baharını” yaşatmaya çalıştığı köpeği Dobby ile görebiliyorum. Aynı zamanda, iklim aktivisti olarak üstlendiği rolde de bunu görebiliyorum. 

Sert Bir Çağrı

Eymen, Extinction Rebellion’ın (Yokoluş İsyanı) Türkiye kurucularından biri. Londra’da yapılanları takip ettikten sonra Türkiye’ye bu formatın nasıl adapte edilebileceğini düşünerek, sivil itaatsizliği barışçıl yöntemler ile ve sanat ve performans adı altında yapmaya karar vermişler. Eymen bu süreç boyunca örgütün kuruluşunda rol oynamak ve iklim grevleri düzenlemek ile beraber, aktivizm, sanat ve performansın da kesişimini deneyimleme fırsatı bulmuş. 

2018 yılında, idollerinden biri olan çağdaş sanatçı hocası Çağrı Saray’ın final projesi için, Yokoluş İsyanı’nın ilk performatif eylemini gerçekleştirmiş. "Hurdahaş" adlı üç saatlik performansında içi görünmeyen yağlı kağıttan yapılmış bir odanın içinde Eymen bu duvarların üstüne dışarıdan okunabilecek şekilde yazılar yazıyor. Tüm duvarlar kapkara olana kadar devam ediyor. 

“Dünyayı insan eliyle hurdaya çevirme, antroposen çağı temsilini yaratmayı amaçladım,” dedi.  

Bu performansın videosu yankı uyandırdıktan sonra aynısını Berlin’de yapması için teklif gelmiş ama Bienal’de konuşmacı olacağı için gitmektense, ilk performansındaki kağıtları sergilenmesi için yollamış. Görülen bu ilgi onu motive etmiş. 

“Aaa dedim performans güçlü bir şey o zaman, işe yarıyor, çalışıyor,” dedi. 

Örgütün kurucularından birinin Eymen ile beraber başkalarına da korkunç davranışları ve ardından gelen ifşaları yüzünden örgütten ayrılmış. 

“Zaten öğrenciyim, dünya için uğraştığım bir şeyde neden [bir de bununla] uğraşayım dedim. Yalnız başıma yola çıktım sonra, daha iyi oldu sonra bence. Daha hızlı hareket etmeye başladım,” dedi.

Örgütten ayrıldığı dönemde desteklendiğini hissetmediğini ve yalnız hissettiğini söyledi. Bu da onu daha çok resim yapmaya motive etmiş. 

“Yalnızlık ve kendimi anlatma dürtüsü daha fazla çizmeye götürdü beni ve mesela 2019'dan 2020-2021 benim en üretken resim yaptığım yıllar: tam oradan ayrıldığım yıllar ciddi üretmişim,” dedi. 

Sertlikten Yumuşaklığa: Performans Sanatı

Eymen ile konuştuğumda, yılların geçmesi ile gelen bir olgunlaşma ve yumuşamadan bahsettik. Bir netliğe kavuştuğunu, huzur ve sakinlik aradığını paylaştı. Kaostan beslenme onun sanatında ve hayat yeri olan bir felsefe olsa da, örgütten ayrılıp kendi sanatına ve performanslarına odaklandığından beri daha sakin bir dille kendini anlatabildiğini söyledi. Performansın getirdiği serserilik hala içinde ama yumuşamış bir halde. 

“Hala dünyanın işleyişindeki problemleri ele alıyorum. Doğa ve insan arasındaki mücadeleyi anlatıyor oluyorum. Konu aynı, tavır değişikliği var,” dedi. Elinde pankartlardansa, fırçalarla, sanatla insanları çeşitli kaçınılmaz gerçeklerle yüzleştiriyor. 

Performanslarında ne yapacağı genel hatları ile belli olsa da içgüdüsel ilerlediğini söyledi. Kendini ana ve konuya kaptırıyormuş. Meditatif bir süreç olduğunu paylaşan Eymen, aynı zamanda her performanstan biraz değişerek çıktığını söyledi. 

Eymen’in uzun süredir planladığı ve 2,5 yıl boyunca izin almaya çalıştığı performanslardan biri de Müze Gazhane’de bu sene gerçekleşen “İzlerim” performansı olmuş. Gazhane’nin taş fırınlarında 7 günlük performansı hem Gazhane’nin kurtarılmasında 25 yıllık br mücadele veren Çevre Gönüllülerine bir gönderme hem de 130 yıl zehirli gazların çıktığı bu fırınlardan artık sanatın çıktığını göstermekmiş. 

Böylece Eymen 7 gün boyunca, kümes telleri ve keten kumaşlardan dumana benzeyen bir heykel yapmış. Bu süreçten çıkan enstalasyonun maalesef son hali onun kamerasının hafızasının bitmesi ve belediyeden gelen fotoğrafçıların  sonunu çekmemesi nedeniyle kayıtlarda yok. 

"Talihsizliklerden dolayı şu anda benim elimde son hali yok ama dumana benziyor yemin edebilirim," dedi gülerek. Fotoğraflar olmasa da projeyi sonunda tamamlayabilmenin iç rahatlığı ve değişik pozisyonlarda uzun süreler durmak zorunda kaldığı için bir bel sakatlığı ile Gazhane performansı da anılarına eklenmiş. 

Her şey yerini buluyor

Eymen’in gelecek planlarında Müze Gazhane’de yeni bir performans yapmakla beraber, kişisel bir sergi açmak ve yurt dışında galerilerde işlerini sergilemek var. En son yaptığı "Açık Labirent" sergisinde çok ilgi gördükten sonra heykele de biraz daha odaklanmak istiyor. Şu ana kadar yaptıklarının hep birbirini tetiklediğini ve birbirinden beslendiğini paylaştı. 

“Reklamcılıktan gelen grafik altyapı, üstüne heykel anadalı yaptım ve resim yapmaya hep devam ettim. Üstüne bir de performansın o doğaçlama ve serseri ruhu girince, karışık bir şey ortaya çıktı. Hepsinin izini zamanla görebiliyorum ya da birileri sorduğunda fark ediyorum,” dedi. 

20’lerinin akışa bırakabildiği yaşlar olduğunu 30’ların ferahlık getireceğini düşündüğü söyledi. 

“20'lerin gitgellerini sakinlikle karşılıyorum. Çok doğal bir süreç. Kafam karışacak, yerimi, yolumu bulmakta zorlanacağım. Bu çok normal, kendimi kaosa bıraktım. Rahatlatıcı çünkü yolun sonu rahatlığa varacak fikri var kafamda.”

Bu yazı 20’liğin 8 Eylül 20222 sayısında yayımlanmıştı.

Share

"İyi misin sorusu ile başlıyor her şey." 

Tek başına bara gelmişsin. Moralin biraz bozuk, evde de yalnız kalmak istemiyorsun. ‘Çık dışarı, kendine gelirsin,’ diyerek kendini atıyorsun muhabbet ve buzun cam bardaklara vurma sesi ile dolup taşan bir mekana. İçkini istiyorsun, bir yudum alıyorsun. Ağzının içi patlayan şeker yemişsin gibi gıdıklanıyor. Güzel. Henüz kafanı sipariş verirken bile kaldırmamışsın. Sonra barın karşı tarafından şu ana kadar sadece ellerininin hızlıca çalışmasını izlediğin birinin sana bir şey sorduğunu duyuyorsun: “iyi misin?”

Sözleri bulamıyorsun, tam ne desen bilmiyorsun. Bir bakıyorsun barmen elinde iki shot bardağıyla yanına geliyor. ‘Bu da geçer merak etme, gel hadi şerefe’ diyor. O an bu güleç yabancıdan aldığın destek sana gereken umudu veriyor. İyi hissediyorsun. ‘İyi ki geldim, havam değişti,’ diyorsun kendi kendine.  

Barmenlere gayriresmî terapist derler. Her barmen için konuşamam ama Emre ile Zoom buluşmamız bittiği an kendi kendime dedim ki, 'kalbim kırık, moralim bozuk, bir bara girdiğimde karşımda bu sıcacık ve komik insanın olmasını isterdim.’ Tabii Emre’nin görevi hepimizin sıkıntılarını dinlemek değil ama bazen acımıza panzehir, neşemize ortak olan kokteyller ile onları hazırlayanlar bir oluyor. Ne demiş şair? Sanatı, sanatçıdan ayıramazsın.

Emre Bilgin, Temmuz 1997 doğumlu bir İstanbul yerlisi, Beyoğlu ve Beşiktaş mahallelisi. 5 yıldır Cihangir’in ‘müdavim barı’ olarak adlandırdığı Geyik Coffee Roastery & Cocktail Bar’da çalışıyor. Bu seneki World Class Turkey barmenlik yarışmasını kazanarak, Türkiye’nin en iyi barmeni seçildi ve Eylül’de Sydney’de gerçekleşecek World Class Global finalinde yarışacak. Küçükken pilot olmak istiyormuş ama gözleri bozuk olduğu için hayalini masa başında oturmayacağı başka bir işe değiştirmiş. Zaten hiç yerinde duramazmış. İlk içkisi 14 yaşında çok acı bulduğu için bitiremediği teneke Efes biraymış. Mevsime göre değişse de yapmaktan ve içmekten en zevk aldığı içkilerden biri Daiquiri’ymiş. 18 yaşında kendi parasını kazanıp, ekonomik özgürlük ilan etmek için Beşiktaş’ta bir bistroda çalışmaya başlamış. 

“İnsanlara patates bira getiriyordum, alaylı olarak büyüdüm. Öğretmeyi ve değer katmayı seven insanlar vardı etrafımda. Ben de bilgi emmeyi seviyordum. Bir de yüzüm güleç bir adamım, onun da bir avantajı oldu,” dedi. 

İki sene çalıştıktan sonra bir gün “birçok halta beraber girdiği,” yakın arkadaşlarından biri, Geyik’te çalışmaya başlamış. Emre çalıştığı yerdeki düzenini bırakmaya çok istekli olmasa da Geyik’te bir kokteyl içmeye gittikten sonra fikrini değiştirmiş. “Tamam burada başlayabilirim,” demiş ve hemen işe koyulmuş. Bu mekanın ona çok şey kattığını paylaştı; tat algısını geliştirmiş, iletişim becerilerini kuvvetlendirmiş ve gelen insanlarla etkileşimi ona yeni bilgiler sunmuş. Barda oturanlarla dost, barın arkasındakiler ile aile olduğunu söylüyor. 

World Class yarışmasına da geçen sene tesadüfen katılmış. Sektörde olan bir arkadaşı şanslarını denemelerini, ilk aşama için yapmaları gereken tek şeyin bir tarif yollamak olduğunu söyleyince şanslarını denemeye karar vermişler. Bu küçük adımdan sonra, yarışmada üçüncülüğe yükselmiş.

“Üçüncü olduktan sonra dedim ki o zaman ben birinci de olabilirim. Bu organizasyonda çok daha farklı bir aile sisteminin olduğunu görünce bir hoşuma gitti açıkçası. Sonra dedim ki bu sene o sene. Bu sene katılacağım ve kazanacağım, yapacak bir şey yok. Ona göre hazırlanmaya başladım,” dedi ve şu ana kadar kazanan en genç şampiyon oldu. 

Bu ünvan ile gelen bir sorumluluk hissi olduğunu söyledi. 

“Benim görevim yeni nesil barmenlerle, eski nesil 'abilerimiz, ablalarımız' arasındaki bağlayıcı unsur olmak. Onlardan alacağım, onlara taşıyacağım,” dedi.

Türkiye finaline hazırlanırken arkadaşlarının ve sevdiği insanların desteğini çok değerli bulduğunu söyledi. Bu süreçte erken kalkar, mutfakta gözlerini kapatarak oturur ve sadece çeşitli kokteyl karışımları hayal edermiş. Avustralya’da gerçekleşecek uluslararası final için de aynı yolu izlese de, fikir paylaşımı ve kaynak açısından daha güçlü bir ekibi olduğunu söyledi. Sydney’de onu en çok heyecanlandıran şeylerden biri de tanışacağı insanlarmış. 

Kokteyl yapmaya başlama hikayesinde ailesinin rolünün büyük olduğunu söyledi. Annesinin yemek yapmasını izleyerek büyüdükten sonra, onun sos ve baharat karışımlarını düşünerek kokteyl yapmaya başlamış. 

“Dedem beni Kayseri’de bağlara götürürdü. Bademler çiğnerdik. Cebinden tane kangal sucuk çıkarırdı, saplardı onu ateşte döndürürdü, onu yerdik. Milletin bahçesinden meyve çalardık. Biraz tat damak kısmına girişler çıkışlar da onlardan,” dedi.

Onun deyişi ile “tat çarpıştırmaya,” ve yemek yapmaya ilgi duysa da, oturup yiyebileceği tek öğünün kahvaltı olduğunu söyledi çünkü diğer öğün saatlerinde barda çalışıyormuş. 

"Biz barmenler çok güzel kahvaltı hazırlarız," dedi.  

Emre bu sektörde ilerleme kaydederken aynı zamanda Marmara Üniversitesi’nde işletme okuyormuş. Yedi senedir öğrenciliğinin devam ettiğini söyleyerek gülüyor. Belki ileride kafasına koyup diplomasını almayı planlasa da, şimdilik odağının bu olmadığını söyledi. Süreçte, ya okula ya da sevdiği sektöre zaman ayırması gerekiyormuş, ikisini aynı anda götürmek zormuş. 

“Üniversiteden vazgeçip sektöre adım atmak gibi bir durum değil, sadece ikisinin arasında bir karar vermek zorunda kalıp, sektörü seçmek durumu var. Hem aile, hem bireysel aldığın haz hem de kazancın bu kararı verirken etkili oluyor,” dedi. 

Türk toplumunda genel olarak bu sektöre biraz önyargı ile yaklaşılsa da, Emre’nin ailesi onun hangi işte mutluysa orada kalmasını çok desteklemiş. 

“Annem diplomanı alacaksın derken, şampiyonluktan sonra ‘kupayı alacaksın, Sydney'den getireceksin bize,’ demeye başladı. Öyle bir dönme yaşandı, boşver diplomayı,” diyerek gülüyor.

Gece hayatına yönelik kötü algıların yavaş yavaş yıkıldığını gözlemlediğini söyledi. Belli kesimlerin giderek kokteyl kültürüne merakının arttığını, tat profillerine ilgi duyduğunu, nasıl bir kokteyl istediklerine dair yorumlar yapabildiklerini söyledi. Pandemi ve enflasyonun hayatlara etkisini görebilse de, şaşırtıcı bir şekilde kendi sektöründe talebin arttığını söyledi. 

“İnsanlar belli bir saat mesai yaptıktan sonra kazandıkları para ile kendilerini tatmin etmek istiyorlar ama kazançlarının büyük çoğunluğunu vermek zorunda kalıyorlar. İnsanlar içlerindeki açlığı doyurmak zorunda ve bunun için uzun vadeli hazlardan ziyade kısa vadeli hazlara dönüp, yeme-içme sektörüne yöneliyorlar. ‘Ben kendime, telefon, kulaklık, cart curt alamıyorsam, doyururum kendimi, içki içerim o zaman ben de. Bunu yapacaksam kalitelisini yaparım,’ diyorlar,” dedi. 

25. Yaşının bir dönüm noktası olduğunu düşünüyormuş; kendini olgunluk ve gençlik arasında ince bir çizgide görüyormuş. 

“O çocuğu yaşatacağım çünkü onunla varım ama aldığım kararlar hayatımda uzun vadede temel oluşturabilecek kararlar. Yapacağım hatalar, uzun vadede geri dönüş yapılabilecek hatalar. Aslında riskli bir yaş ama bir yandan da çok keyifli bir yaş çünkü tam ortasındasın, hem gençsin hem olgunsun, ikisinin tadına varıyorsun.”

Eee o zaman her şeyin tadına varmaya içelim mi? 

Hadi şerefe! 

Not. beni Emre ile tanıştıran Beliz'e çok teşekkür ediyorum.

Bu yazı 20’liğin sayısında yayımlanmıştı.

Yeraz Gökbaş, İstanbullu bir grafik tasarımcı ve sanat yönetmeni. Yolumuz, 20’likte çoğu zaman olduğu gibi başka Alıp Başını Gidenler sayesinde kesişti. ACT Istanbul’un kurucusu Elif ile yaptığım röportaj sırasında Yeraz tarafından tasarlanan logodan bahsetmiştik. O günden beri Yeraz’la konuşmak, onun hikayesinin bir kısmını dinlemek çok istemiştim. Bir araya gelmeyi başardık. Çok da güzel oldu. 

Yeraz, Saint Benoit’dan mezun olduktan sonra Koç Üniversitesi'nde Medya ve Görsel Sanatlar okumuş. Çocukluğundan beri çizim yaptığı için, üniversiteye ilk başladığında yaratıcı bir alanda olmak istediğini bildiğini ama o sırada grafik tasarıma yönelmek için gereken yeteneğe ya da cesarete sahip olduğundan emin değilmiş. Lisede moda tasarımına ilgi duymuş ama genel olarak aklında reklamcılık varmış. 

“Lisedeyken insan sektörde ne olduğunu bilmediği için; aklımda sadece reklam gibi bir şey vardı ama o bir bulut içinde ne var bilmiyorsun, içine girdikten sonra anlıyorsun sektörü, o yüzden deneyim çok önemli,” dedi.

Yeraz da çeşitli reklam ajansları ve butik tasarım ofislerinde stajlar yaparak deneyim ve bilgi toplamaya başlamış, böylece nelerden zevk aldığı netleşmiş.  Mesela reklam sektöründe ticari kaygıların ön planda olduğunu gözlemlemiş; bunun her sektörde olduğunu bilse de, özellikle reklamcılıkta işin yaratıcılık kısmını körelttiğini düşünüyormuş. 

Bu deneme yanılma sürecinde, üniversitede aldığı visual design derslerinde vektörel çizimler yapmaya başlaması ve hocalarının desteği ile grafik tasarımı çok sevdiğini fark etmiş.  Üniversite hayatı boyunca kendini geliştirmek için çok çabalamış. 

“Birazcık kendimce hırs yaptığım bir dönem oldu çünkü tasarım çok öznel fakat aynı zamanda herkesin beğendiği bir nokta da var. Oraya ulaşana kadar çok fazla deneme yanılma yapmak gerekiyor. Her yaptığını herkes beğenmiyor. Özellikle de benim yaptığım daha marka kimliği ya da sosyal medya gibi işlerde o göze hitap etmesi için belli başlı tasarım know-howları ve kuralları var,” dedi.  

Yeraz illüstrasyonda bir tarz oluşturmak için kendine küçük projeler yaratmış. 

İllüstrasyon tarzını şöyle özetliyor: kontrast renkler, soyut şekiller, espirili şeyler. “Çok gerçekçi şeyler beni heyecanlandırmıyor,” diye ekledi. Tabii bu tarzın da her çalıştığı markanın hikayesine göre şekillendiğinin altını çizdi. Dergi ve film gibi yaratıcı ve görsel kaynakları beyninde fark etmeden depoladığını ve işlerinde onlardan ilham aldığını söyledi. 

Üniversitede bir değişim programına katılarak 6 ay New York’ta Baruch College’da okumuş. Koç’ta psikoloji yan dal da yaptığı için New York tamamen tasarıma odaklanmasına alan açmış. Ders içeriği ve hocalardan çok zevk aldığını paylaştı. 

“ [New York'da] kreatif bir insan için etrafta görmek, okumak, duymak için çok fazla şey var. Genel olarak besleyici bir dönemdi benim için.”

Türkiye’ye döndüğünde freelance projeler almaya başlamış, hatta üniversitenin son senesinde Datça Tiyatro Festivali için posterler ve sosyal medya postları tasarlamış. Mezun olduktan sonra da bu projelerin devamı gelmiş; OhSevenDays, Apero Dükkan, Bom Dia, Muhabbet Bar gibi bar, restoran ve markalar ile çalışmış. 

Freelance projeler ile beraber Better Things Studio adlı bir ajansta 1,5 senedir yarı-zamanlı çalışıyor. Böylece bir çoğumuzun ( ya da en azından benim) hayalini kurduğu dengeyi sağlamış bulunuyor; biraz sabitlik, biraz kendi düzeni.  Köklü bir yerde çalışmanın tasarımcı olarak onu çok geliştirdiğini, freelance olarak da kendi tarzında işler yapma şansının olduğunu paylaştı. 

“İkisini beraber yürütmek bana keyif veriyor, çok memnunum. Değiştirmek istemezdim. Farklı bir düzen ve herkesin tercih edeceği bir şey değil. Ben dinamizmi ve hareketi seviyorum,” dedi. Yeraz da duramayan biri. 

Better Things’de markalara kreatif danışmanlık, branding, art direction ve styling hizmetleri veriyorlarmış. Hatta Yeraz  işin fotoğraf kısmını da bu ajansta çalışarak öğrenmeye başlamış. 

Freelance projelerinde ise daha çok branding, ambalaj tasarımı, illüstrasyon ağırlıklı editoryal işler yapıyor, ara sıra sosyal medyaya da bakıyormuş. 

“Freelance olarak yaptığım branding işinde marka bana geliyor, sıfırdan ele alıyorum. Bir markayı sıfırdan kreatif bir şekilde yaratma süreci benim en sevdiğim şey. Tabii her tasarımcı bunu ister…” dedi. İleride şarap şişesi etiketi tasarlamak ve cafe brandingi yapmak istiyormuş. 

Özellikle elle tutulabilir şeyler üretmekten çok keyif aldığını söyledi. 

“Ambalaj tasarımında yaptığın şey bir buluttan ibaret değil; sosyal medya ve dijital tasarım biraz daha öyle. Ambalaj gibi şeylerde ortada fiziksel bir sonuç olduğu için çok keyif veriyor. Keyif alınca da güzel şeyler ortaya çıkarıyorsun, ilham biraz böyle bişey,” dedi.  

Düzeninden memnun olsa da gelecek planlarında kendini daha da geliştirmek var. 

“Şu an yaptığımın birkaç adım ilerisinde bir şey yapmak isterim: iş kalitesi, iş kadını olarak konumlandırdığım yerde daha da iyi bir yere gelmek istiyorum,” dedi. 

Bu alana özellikle bir kadın olarak katkı sağladığı için mutlu, sektörün geleceği için de umutlu olduğunu söyledi. Çabalayarak, çalışarak ve üstüne giderek geliştiğini ve bu alandan çok zevk aldığını paylaştı. 

“İyi ki bu alanı seçmişim. İyi ki cesur davranmışım çünkü bireysele geçme süreci birazcık boşluğa doğru atlamak gibi bir şey. Bilmiyorsun, garantisi yok,” dedi. 

20’li yaşların kendini keşfetmek, biraz yuvarlanmak, biraz kendi yolunu çizmek için olduğunu düşünüyormuş. Kararların ağırlığının daha çok hissedildiği, kişiliğin de biraz daha oturduğu bir dönemmiş.

“O yüzden tavsiyem iyi kararlar verin. Deneyim ve bir noktada cesaret de her şeyden önemli,” dedi. 

Kısaca neymiş? 

Cesur olun, istediklerinize atlayın.

Bu yazı, 20’liğin 16 Haziran 2022 sayısında yayımlanmıştı.

Share

Zaten Zoom’da bir araya gelip, kedili bardağından aldığı kahve yudumları arasında gerçekleşen konuşmamızdan anladığım, Mali’nin durmadan çizdiği — kimi zaman sıkıldığı için çoğu zaman da kendini geliştirmek istediği için. Çocukluğundan beri çizdiği bu süreçte tek değişen onun giderek çizimlerini ve üretim sürecini bir amaca doğru yönlendirmesi. 

Mehmet Ali Akyüz, ya da Mali, 1998 Konya doğumlu bir çizer. Selçuk Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi, Grafik Tasarımı mezunu. Stajlarını Konya’da tamamlamış, şimdi iş arayışında. İstanbul’un sanatçı topluluğunu renkli ve heyecan verici bulduğu için orada iş bulmak istiyormuş. Tarzı arada değişse de, uzun bir süredir çizimlerinde, Tadanori Yokoo ve Yoshikazu Ebisu gibi Japon grafik tasarımcı ve illüstratörlerden ilham alıyor. Günlerini çizerek, farklı Japon sanatçıların arşivlerini inceleyerek, onları çalışarak, pratik yapıp tarzlarını içselleştirerek geçiyormuş. 

İlkokul döneminde resim kolundaymış. Karikatürler çizerek çizim yarışmalarına katılır ama hiç birinci olamazmış. 

“Kayda değer bir başarım yok ama hepsine katılıyordum," dedi. Mali görüşmemiz boyunca kendinden çok mütevazı bir şekilde bahsetti. Başarılarla beraber başarısızlıklar, denemeler, yanılmalar, duraksamalar, hepsinin kendi sürecinin bir parçası olarak gösterdi. Bu çok iç açıcı bir yaklaşımdı benim için. ‘Deniyoruz bir şeyler’ şemsiyesi altında sevdiği şeyi kovalayan biri ile konuşmak çok keyifli. Sonuçta bir yoldayız, gidiyoruz. Onun da süreci biraz böyle; geliştirip hayatının parçası olmasını istediği şeyi seçip üstüne yoğunlaşmış, tamamen kendi emeği ile. 

“İnsanın kendi istemesi ile oluyor. Çok profesyonel değilim daha, daha yeni yeni öne çıkmaya başladım,” dedi ve çok gelişme kaydettiğini paylaştı. 

Ablasının izinden gidip grafik tasarım okumadan önce Mali, İngilizce öğretmeni olmayı planlıyormuş. İki sene dil sınıfında bulunduktan sonra İngilizcesini yeterli bulmadığını paylaştı — zaten öğretmenlik yapmak da tam ona göre değilmiş. 

“‘Ben çiziyorum en iyisi,’ dedim. Öğretmenlik de bana göre değil, tahtaya çıkıp bir şey anlatamam. En iyisi ben grafik tasarım okuyayım ablamın yolunda. Gittim aynı okula girdim,” dedi.  Ailesi de karışmamış. Annesi zaten Mali ilkokuldayken sınıf annesi olarak hep tahtaya resimler çizermiş. Ailede de bir resim sevdası yok değil yani… 

Üniversitenin ilk birkaç senesinden çok zevk aldığını söyledi. Temel tasarım ve baskı derslerine giren Dr. Semih Büyükkol ve Doç.Dr. Birsen Limon gibi birkaç hocanın ona çok katkı sağladığını, gelişmesinde rol oynadığını paylaştı. Tabii sonra pandemi oldu. Okullar Zoom’a geçti. Mali dahil hepimizin sosyal, iş ve eğitim hayatı bir anda değişti ve evimizin dört duvarı arasında sıkışıp kaldı. Bu Mali’yi derinden etkilemiş. Sosyal hayatının kaybı ile daralıp ağır bir depresyon geçirdiğini paylaştı. Hastanede kalıp biraz zaman geçirmiş. Şimdi ise çok iyi olduğunu söyledi. Bu deneyimden öğrendiği en önemli şeylerden biri de üretmeye devam etmesi gerektiğiymiş. 

“Çizmeyince kötü oluyorum. Kafamı dağıtabileceğim tek şey bu belkide. Manyak şeyler çizeyim de rahatlayayım. Daha bile çok üretmek istiyorum artık.”

Pinterest ve başka sanatçıların işlerine bakmak ona ilham verse de en büyük ilhamlarından birinin hayal kurmak olduğunu söyledi. 

“Mesela bir kaleme bakıp hayal kuruyorum, ‘bu kalem uçsa ne olur?’ İnsan çok düşünüyor tuvalette. Tuvalette çok ilham geliyor,” diyerek beni güldürüyor. 

Fikirlerini telefonuna not alıyormuş, bana Zoom üzerinden gösteriyor. Sonra da masasının alt çekmecesinden eski yaptığı çizimleri çıkarıp onların üstünden geçiriyor. Kağıttan bilgisayara geçiyoruz. Ekranını paylaşıp bana şu an üstünde çalıştığı bir çizimi gösteriyor. Şu ana kadar dört saatini verdiği bu çizimin ilhamı olan ilk küçük illüstrasyonu, oradan da nasıl fikirlerinin aktığını görüyorum. Bu da 20’liğin en görsel röportajı olarak tarihe geçiyor (not: tabii ki Elif Murteza ile yaptığım röportajdaki slide show'u unutmuyorum). 

Beynine sınırlar koymayan biri Mali. Böylece renkli, ilgi çekici ve özgün işler ortaya çıkarabiliyor. Şu an kısa hikayeler yazıyormuş. Onları bu yaz çekip festivallere göndermeyi planladığını söyledi. 

“Spike Jonze, Danny Boyle, Gus Van Sant gibi yönetmenlerin filmografilerini inceliyorum,” dedi. 

Derin araştırmalar yapan mükemmeliyetçi biri Mali. Evet kendi yolunda gidiyor, yaratıcılığını sınırlamıyor ama arkasında saatlerce araştırma ve başka sanatçıların analizleri bulunuyor. Pablo Picasso (yada Dalai Lama)-vari  bir ‘kuralları öğren ki sonra istediğin gibi kır’ yaklaşımı var sanata. 

Gelecek  hayallerinde uluslararası çizimler yapan biri olmak ve geçimini sağlayabilmek var. 20’li yaşlarının deneme yaşları olduğunu vurguluyor. Günün sonunda sevdiği ve tüm zamanını ayırmak istediği bir şey yapıyor olmak onu mutlu ediyor. Sanırım kendi gözünde çok da büyütmek istemiyor. 

"Kağıt kalem işte, çok da bir olay yok..."

Bu yazı, 20’liğin 2 Haziran 2022 sayısında yayımlanmıştı.

Share

Hatice ile Zoom’da buluşup kameralarımızı açtığımızda, renkli bir dünya ile karşılaşıyorum. Odasının masmavi duvarları kendi yaptığı ve sevdiği başka illüstratörlerin eserleri ile dolu. Üstünde çizgili renkli bir kazak var. Sıcak bir gülümseme ve yumuşak bir ses ile selamlanıyorum. ‘O zaman başlayalım mı?’

Hatice Karakaş, Alıp Başını Gidenler grubumuzun genç 20’liklerinden. 2000 doğumlu, doğma büyüme de İstanbullu. Bilgi Üniversitesi’nde reklamcılık okuyor, üçüncü sınıfta. Ben ise onunla Instagram algoritmalarının bana bir güzellik yapması ve boyamakitabı adlı hesabını karşıma çıkarması ile tanıştım. İyi ki de tanıştım. 

Instagram hesabına baktığınızda, tıpkı benim Zoom’a bağlandığımda deneyimlediğim gibi renkli bir dünyaya adım attığınızı hissediyorsunuz. Art journal sayfaları, Hatice’nin kendisini andıran kısa kıvırcık saçlı karakterler, pastel ve suluboya çizimleri, çocuk kitabı tasarımları ve yazı tipi tasarımları, Hatice’nin paylaştığı işler arasında. 

Liseden itibaren yaratıcılık gerektiren bir yolda ilerlemesi gerektiğinin farkında olsa da, resim yapmanın bir zorunluluk haline gelmesini istemediği için reklamcılık okumaya karar vermiş.  

“Reklamcılık araştırdıktan sonra yapabileceğim, mutlu olabileceğimi düşündüğüm bir meslek gibi duruyordu, o yüzden çok isteyerek kazanıp okuduğum bir bölüm. Seviyorum,” dedi.  

Bölümü sevmesine rağmen, bu meslek ve kendi işlerini üretmek arasında bir denge kurmaya çalışıyormuş. Kendisini tatmin eden, kendi yaptığı işlerden oluşan bir kariyer yolu çizmeyi planladığını söyledi. “Bu sebeple son iki yılda illüstrasyona, üretmeye, çizmeye çok daha fazla zaman ayırmaya başladım.”

Hatice’nin kendi yolunu çizme cesaretini bulmasında üniversite hocalarının da bir katkısı var. Okul dışında yaptığı aktivitelerin önemini vurguladıkları için okul dışında yaptığı işlere çok fazla zaman ayırmaya başlamış. Bu da pêche store gibi markalarla işbirliklerine, Morunay’ın Karanlık Yolda adlı EP’sinin kapak tasarımını yapmasına, kendi çizimlerini satmasına ve özel siparişler almaya başlamasına yardımcı oluş. 

Reklamcılık dünyasında ise tasarımdan çok strateji tarafında stajlar yapmış. Sanatı zorunluluktan ayırmak istediğini paylaştı. 

“Bir şey zorunluluk haline geldiği zaman ve o yaratıcılığı sen başka biri adına yaptığın zaman hiçbir şekilde tatmin olmuyorsun. Başkası adına üretmek yerine, kendim için üretmeyi çok daha fazla seviyorum, bunun da imkansız olmadığını düşünüyorum. Bu şekilde hayatını kazanabilen insanlar da var. Onlar bana biraz güç veriyor diyebilirim,” diyerek güldü. 

Hatice, reklamcılık ve kendi işini de aslında çok farklı iki kategoriye yerleştirmiş. Stratejik planlama, markaların ihtiyaçlarını anlamak ve araştırma yapmak üzerine bir departman. Bunun da çok besleyici olduğunu söyledi. Rollo May’in Yaratma Cesareti adlı kitabından alıntıladığı gibi: Üretebilmek için beslenmek gerekiyor. Hatice de onu üretmek için besleyen bir departmanda ve meslekte olduğu için mutlu olduğunu söyledi. 

Üretmek için önemli bir başka adımın da durabilmek olduğunu söyledi. Boşlukların ve ilhamdan uzak anların bu sürecin bir parçası olduğunu vurguladı. 

“Çocukluğumuzdan beri sıkılmaktan uzak durmaya çalışıyoruz. Hayatımızı hep doldurmaya çalışıyoruz ama sıkılmak insana çok büyük bir alan açıyor. Bir şeyler yapmadan, üretme kaygısı olmadan da durabilmek besliyor insanı.” 

Hatice de son zamanlarda kendine sıkılmak için alan ve zaman tanımaya başlamış. Kendi mekanizmalarını ve üretim sürecini anladığında, daha az kaygılandığını fark etmiş. Böylece kendine daha iyi davranmaya başlamış. Onun için ideal durma ortamı ise suçluluk duymadan zaman geçirebilmek: kalitesiz bir film izlemek, sosyal medyada zaman geçirmek, meditasyon yapmak, yemek yerken dizi izlemeden sadece yemek yemek, gideceği bir yer olmadan yürümek… Pandemi dönemi ona kendi ile zaman geçirebilmenin önemini göstermiş. Bu zaman da artık onun hayatında her zaman olması gereken bir şey haline gelmiş. 

Küçükken ailesinin yastıklarına hediye olarak resimler çizip bırakırmış. Çok uzun zamandır çizim yapıyor olsa da, profesyonelleşme yolculuğu son iki yılda başlamış. Çevrimiçi kurslara katılmış, internetten öğrendiği teknikleri pratik yaparak öğrenmiş. Şimdi daha çok Ipad ile çizimler yapsa da, pastel boya ile çizim yapmaktan çok zevk alıyormuş.  

“ Tarzımın oturması zaman aldı. Büyük ihtimalle evrilmeye de devam eder ama renklerle ilgili olduğunu düşünüyorum. Hayatımın belli dönemlerinde, belli renk kombinasyonlarına takıyorum. O renk kombinasyonları evriliyor ve dönüşüyor," dedi. Bu dönem yeşil, sarı ve parlak maviler kullanıyormuş. 

Çocukluğundan beri anı biriktirmeye değer verdiğini paylaştı. Hayatında olan her şeyi, adeta bir tarih yazmanı gibi, kaydetmesi gerektiği hissine kapılıyormuş. Son üç yıldır bu ihtiyacını art journalları tutarak yapıyor: hayatında olanları, yediklerini, düşündüklerini çiziyormuş. Gündelik hayattaki küçük anları bu günlüğe aktarmaktan zevk aldığını söyledi. Benimle Zoom’da buluştuğu masasında, küçük masa lambasının ışığı altında, akşam yatmadan önce çizmekten zevk alıyormuş. Bazen müzik eşliğinde, kimi zaman bitki çayı yudumlayarak.

Gelecek planlarında çocuk kitapları çizmek var. Bunun için portfolyosuna yazdığı küçük hikayelerin resimleştirilmiş versiyonlarını ekliyormuş. Resimli çocuk kitapları okumaktan çok zevk alıyormuş, çizim tarzına da yakın hissediyormuş. Bu tarz kitaplarda yetişkinlerin de ders alabileceği konseptlerin bulunduğunu vurguladı. 

“Duygu dünyanı çok genişleten ve açan, kendini sevmeni sağlayan kitaplar,” dedi.  

20’li yaşlarının 30’larında nasıl yaşayacağını belirleyen yaş olduğunu düşündüğü için biraz kaygılandığını söyledi. Ama aynı zamanda bu dönemde çok hızlı geliştiğini, değişimin daha kolay olduğunu paylaştı. Bundan da zevk alıyormuş. 

“Hayatını üretmekle geçiren bir insan olmak istiyorum. Kendine zaman ayırabilen biri olmak isterim. Sonuçta mutluluk çok çalışmakla elde edilen bir şey değil,” dedi. 

Hedeflerin çok çabuk değişebildiğini düşündüğü için gelecekte ne yaptığındansa ne hissettiğini hayal etmeyi tercih ediyormuş. Buna da cevabı çok basit: mutlu olmak. 

Hepinizin mutlu ve tatmin olduğu yaşlara, 

Şerefe.

Bu yazı 20’liğin 21 Nisan 2022 sayısında yayımlanmıştı.

Her şey bir hamburgerle başladı. 

Debech zamanını yemek videoları izleyerek ve yemek yiyerek geçirse de, kendinde yemek yapma cesaretini bir türlü bulamıyormuş. Her şey Çakal Lezzetler adlı Youtube kanalındaki ezik burger (smashburger) tarifi ile değişmiş. En basit şeyden başlayınca, yemek yapmanın hoşuna gittiğini paylaşan Debech, hamburgerle başlayan yolculuğunu pırasalı carbonaralar, oreolu kekler, hindili ramenler, yumurtalı burritolar ve daha niceleri ile devam ettiriyor. Kömür olan hamburger ekmekleri, sabahlara kadar yoğurduğu ekmekler, 1-dakikalık makarna tarifi ile kızdırdığı insanlar da bu sürecin bir parçası. Hata yapmak, denemek, ara sıra bildiğini okumak ve yanılmak serbest. Hatta destekleniyor. 

Debech Kaya, 1997, Kabardino-Balkarya doğumlu bir içerik üreticisi. Dört yaşında Ankara'ya taşınmış. Başkent Üniversitesi İngilizce öğretmenliği mezunu. Bu arada soran çok olmuş buradan da söyleyelim: Master Chef’e katılmayı düşünmüyormuş. “Yemek yapmak sadece hobim,” diyerek de altını çizdi.  

Küçükken “fanatik” bir şekilde Mimar Sinan Üniversitesi’ne gidip mimar olacağına inanıyormuş. Büyüdükçe bu hayal evrilmiş, lisede sayısal okumamış bile. 

“Yarın, bundan 1 ay, 1 yıl sonra ne olacağıma dair hiçbir fikrim yok. Bu da bir tık korkutuyor ama devam ediyoruz işte,” dedi. 

Üniversiteye ilk başladığında Rus Dili ve Edebiyatı okuyormuş ama ona uygun olmadığını anlayınca yatay geçiş ile İngilizce öğretmenliği  bölümüne geçmiş. Bu bölümün sahne korkusuna çok iyi geldiğini söyledi. İnsanların karşısına geçip öğretmenin göründüğünden daha zor olduğunu paylaştı — özellikle küçüklerse ve sizi dinlemiyorlarsa. “Biz de küçüktük, biz de dinlemiyorduk,” dedi. 

Son senesinde staj yaparken bir gün staj hocalarının bir işi çıkmış. Sınıfı Debech'e ve staj arkadaşına emanet etmiş. Bu kalabalık sınıfta ne yapacaklarını tam bilmedikleri halde, dersi bir şekilde tamamlamışlar. 

“Tam yamyamlar. Ders bitti, üstümüzden tır geçmişe döndük,” dedi gülerek. Bu deneyimleri, video üretirken rahatça kamera önünde konuşmasına ve ‘şovmenlik’ faktörünün olması gerektiğini söylediği  yemek yapma videolarını çekmesine yardımcı olmuş. 

Staj hocası öğretmenliği ona sevdirmeye başlasa da, pandemi ile birlikte bu isteği kaybolmuş.

“İmkanım oldu öğretmenlik yapmaya ama içime sinmedi," dedi. 

Debech şu an ailesi ile yaşıyor. İçerik üreticiliğinden para kazanarak kendi ayakları üzerinde durabileceği bir raddeye gelmeyi hedefliyor. Tiktok, Instagram ve Youtube platformlarına yemek ve arada gezi videoları yüklüyor. İçeriklerinin yemek ile beraber, seyahat, giyim ve lifestyle alanlarına kaymasını planlıyormuş.

“Kendi ayaklarının üstünde durabileceğin raddeye gelmek çok zor. Ben henüz orada değilim, umarım yakında olurum,” diyerek bu yolun içine sinen tek yol olduğunu söyledi. 

Yemek yapmak Debech’in hayatına pandemiden önce girmiş olsa da, pandemi ile beraber gerçek bir hobiye dönmüş. İlk videosunu 2021’in Nisan ayında paylaşmış, izlendiğini görünce, düzenli olarak video üretmeye başlamış, takipçi sayısı da giderek büyümüş.

Her gün içerik üretme sürecinin zevkli ama yorucu olduğunu söyledi.

“Normalde 15 dakikada yapabileceğin şey, video çekmeye çalışarak 40 dakikaya kadar çıkıyor. Mesela Youtube için bir hamburger videosu çektim, 6 saat sürdü,” dedi.  “Onu geçtim, insanların tepkileri var. Yorumları ister istemez okuyorsun, elinden gelen bir şey yok. Görüyorsun, okuyorsun.”

Debech, negatif yorumları umursamamaya çalışsa da arada canını sıktığını söyledi. Yemek ile insanları sinirlendirmek çok kolay. Tarifte alışılmışın dışında bir farklılık ya da aynı yemeğin yöresel değişiklikleri, insanlarda kimi zaman bir koruyuculuk hissi uyandırıyor. Bu da sinirli yorumlara neden olabiliyor. Oysa ki denemeler, yeni tarifler, farklı bölgelerin pişirme metodlarını kullanmak, yemek yapmanın güzelliklerinden. 

“Alışılmışın dışında bir şey yapmak yoruyor, ‘ya çekmesem mi?’ diyorum bazen ama devam ediyorum çünkü hoşuma gidiyor,” dedi. 

Yemek yapmayı internette doğru insanları takip ederek öğrendiğini, tekniğini bu yollarla geliştirdiğini söyledi. 

“İşini bilen, araştıran insanları takip ediyorum. Onlardan öğreniyorum,” dedi. 

Bu neslin içerik üreticiliğine olan ilgisinin nedenini sorduğumda, insanların severek yaptığı bir şeyden para kazanmak istemelerinin çok doğal bir hak olduğunu söyledi. İçerik üreticiliğinin onun için bir “hayal ama peşinden koşmaya değer bir şey," olduğunu paylaştı. 

Yolun tam nereye evrileceğini bilmeden koşmak, çoğumuz gibi Debech’i de arada endişelendiriyor. Arkadaşlarından biri, başarılı olmak  için herkesin kendi zamanının olduğunu söylese de, çağımızın durdurulamayan hızı onu korkutuyormuş. 

“20’li yaşlarda bir şey başaramayınca daha sonra olmayacak gibi hissedebiliyorsun çünkü bizden küçük insanlar bazı şeyleri o kadar hızlı başarıyor ki, geride kalmış hissediyorsun,” dedi. “Umarım gayemiz, hedefimiz belli olur. Aklımızda soru işareti kalmaz." 

Bu yaşların hem en eğlenceli hem de ağır bir sorumluluk ifade eden yaşlar olduğunu söyledi. Kendi geleceği için 20’li yaşlarında yapması gereken çok şey olduğunu düşünüyormuş. Dünyayı gezmek, ekonomik bağımsızlığını ilan etmek hayalleri arasında.

“En büyük hayalim, hayal ettiğim şeyleri gerçekleştirebilmek. Malum günümüzde genç olmak zor. İnsanların birçok hayali var ve bunu engelleyen çok şey var. Bunları gerçekleştirebilmek çok büyük bir lüks,” dedi. 

Yemek yapma konusunda ise hepimize tavsiyesi: “hata yapın.” 

Pişmemiş ekmekler, lezzetsiz yemekler, sizi yıldırmaya çalışacak insanlar, çaktırmadan peçeteye tükürülen lokmalar, bunlar sürecin bir parçası. Disiplin ve sevgi ile devam edin. 

“Her ne kadar direktiflere uymaya çalışsanız da, biraz plandan sapın. Ezberci olmayın.” 

Bence bu hayat için de harika bir ders. 

Bu yazı 20’liğin 7 Aralı 2022 sayısında yayımlanmıştı.

Subscribe now

Selin’in 2017 yılında Yeni Zelanda’ya ayak bastığında İngilizce konuşma fobisi varmış. İlk yurt dışı deneyimini Türkiye’ye uçakla yaklaşık 33 saat uzaklığında bulunan Auckland şehrinde, ilk couchsurfing deneyimini ise tanımadığı bir adamın koltuğunda uyuyarak ve çok iyi konuşamadığı bir dili konuşmaya çalışarak geçirmiş. Geriye baktığında “deli cesareti” olarak adlandırdığı bu tecrübesi, 4 seneyi aşan backpacker yaşam tarzının ve ziyaret ettiği sayısız ülkenin başlangıcı olmuş. 

Selin Uzun, 27 yaşında Turgutlu doğumlu bir freelancer, gezgin ve bende 3 yıllık bir backpacking gezisi yapma isteği uyandıran ilham verici ve enerji dolu bir insan. Üniversite için ODTÜ’ye Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi okumaya gidene kadar haftasonlarını İzmir’de, haftalarını ise Turgutlu’da geçirmiş; büyük şehirde büyümediğini ekledi. Üniversite tercihini yaparken uzakta okumak istediğine karar vermiş; “E o dönemde en uzak ne olabilir?  İstanbul, Ankara,” dediğinde gülüyorum — yıllarını Avustralya, Yeni Zelanda, Güneydoğu Asya’yı gezerek geçirmiş biri duruyor karşımda. 

Üniversite döneminde ekonomik sıkıntılar yüzünden ve İngilizce seviyesine güven duymadığından hiç yurtdışına çıkamamış.

“Her arkadaşımın gidişini kutluyoruz, hoşçakal partilerine katılıyorum, ‘neyse bir gün ben de giderim kafasındayım.’ Gerçekten öyle oldu,” dedi. 

Mezun olduktan sonra çevresindekiler işlere başvururken Selin gideceğine karar vermiş. Work and Holiday vizesine başvurmuş ve vizesi onaylandıktan bir ay sonra cebinde az bir parayla, ucuza nasıl yaşayabileceğinin araştırmasını yaparak soluğu Yeni Zelanda’da almış. Work and Holiday vizesi ile bir sene ülkede kalabiliyor ve kendi paranızı kazanabiliyorsunuz. Tüm sorumluluk sizde, ajans majans yok. Burada kaldığı sürede Workaway yaparak yatak ve yemek karşılığında insanların evinde gönüllü olarak çalışmış, ardından CV dağıtarak baristalık ve garsonluk yapmış, kivi tarlasında çalışmış ve elma budama işine girmiş. 

“Ne iş olsa yaparım ve inanılmaz mutluyum, yurt dışında yaşıyorum,” dedi. 

Yeni Zelanda’da otostop yaparak farklı şehirlerde kalmış, farklı işler yapmış. Kaldığı otelde Paul ile tanışıp onun karavanı ile 4 ay boyunca çalışarak para biriktirmiş sonra gezmişler. 

“Yeni Zelanda’ya giden Selin ile gelen Selin tabii ki bambaşkaydı. 1 yıllık gittiğim bu gezi bana yetmedi. Ben duramayacağım dedim; Yeni Zelanda’da biriktirdiğim parayla Güneydoğu Asya'yı gezdim 3 ay,” dedi.  

Bu gezilerden sonra Türkiye’ye dönmüş, 2019’da Yeni Zelanda’da tanıştığı insanların evinde kalarak ilk defa Avrupa’yı gezmiş. Sonra da Avustralya vizesinin onaylandığını öğrenmiş, eee o zaman nereye? Avustralya’ya. 

“2019 şeydi benim için herhalde hayatımın en iyi yılıydı. Biriktirdiğim parayla 13 tane ülke gezdim,” dedi. 

Avustralya’da Queensland eyaletinde patates tarlasında çalışmış. COVID döneminde tarla işini bırakması gerektiğinde 1,5 ay işsiz kalmış ama sonrasında güzel bir hostel hayatı kurup baristalığa geri dönmüş. Her sabah “bu hayatı gerçekten yaşıyor muyum,” diye sorduğu, çok mutlu günler geçirmiş ama varoluşsal düşüncelerle dolan beyni onu Türkiye’ye dönmeye zorlamış. Kafasında, 'sürekli backpacker hayatı mı yaşayacağım?' 'Daha sürdürülebilir bir şey mi bulmam gerekiyor?' 'Vizem olmazsa hayatımla ne yapacağım?' gibi sorular ile daha yerleşik bir hayat arayışına geçmiş. 

“Avustralya'dan döndüğümde ben artık tek bir yerde yaşayayım, çünkü yıllardır bir orada bir burada yaşıyorum, birazcık da düzenli hayata geçeyim, ‘acaba köklenebiliyor muyum bir yere?’ gibi bir arayışla dönmüştüm,” dedi. 

Türkiye’ye döneli 2 seneden biraz az olmuş. Döndüğünde iş arayışına başlamış, tam ne yapacağını bilmiyormuş. Şu ana kadar tüm işlerini insanlarla iletişim kurarak bulduğu için CV’lerini dağıtmış, kapı kapı dolaşmış. Eğlencesine hostellere bakarken karşısına Ordu’da bulunan Mellow Turkey çıkmış, onlara mesaj atarak sosyal medya yöneticiliği yapmaya başlamış. Yerleşik hayat hayallerini askıya alarak yazını Ordu’daki bu sörf okulunda geçirmiş. Freelance işler ile beraber Beyond-X consulting adında bir sosyal medya danışmanlık şirketinde çalışmaya başlamış. Sonra tatil için Kaş’a gelmiş.

Sanırım evren bazen bizi, kendimizden daha iyi tanıyor çünkü şans eseri yıllar önce kaldığı Airbnb sahibi Ender, Selin’e Hollanda’ya taşınacağını ve birinin bir aylığına evinde kalıp kedi ve köpeğine bakmasına ihtiyaç duyduğunu söylemiş. Selin de “Neden olmasın,” diyerek en sevdiği yerlerden biri olan Kaş’a taşınmış. Hala da burada.

“İçimde hala keşfetmek isteyen bir Selin var. Belli ki hala ‘tamam burası benim evim’ diyecek bir aşamada değilim,” dedi. Evreni dinlemeye karar vermiş. 

Ailesi tüm bu süreç boyunca onu çok desteklemiş. Tabii genetik olarak kendi rotalarını izleme, deneme/yanılma, yeni adımlar atmaktan korkmama özellikleri ailesinde de var. 25 yıl boyunca kuyumcu olarak çalışan babası daha iyi çalışma şartları nedeniyle 45 yaşından sonra Şili’ye gidip orada çalışmaya başlamış — İspanyolcayı da orada öğrenmiş, 5 yıldır orada çalışıyormuş. 10 yıl esnaflık yapan annesi ise takı dükkanını kapayıp 50 yaşından sonra Halk Eğitim’de yemek kursu açmış. 

“Annem ve babamın gençliklerinde deneyimlemediklerine rağmen geç yaşlarda bambaşka hayatlara gidebilen insanlar,” dedi. 

Selin’in gelecek planlarında Avustralya’ya dönmek var. ‘Para mı var?’ düşüncesine kafa tutmaya çalışıyor; her işi yaparak ve bolca çalışarak, yurt dışına çıkma hayalinin gerçekleştirilebileceğinin bir örneği Selin. Yeni insanlarla tanışmak ve onların farklı dünya görüşlerini öğrenmek, bir yerde uzun süre zaman geçirerek lokal olmak, bambaşka yerlere gidebilmek onun için çok değerli deneyimler. Gezilerinden öğrendiği bir ders her inişin bir çıkışı olduğuymuş. “Keşfetmeye devam etmek istiyorum. Belki uzun yıllar yaşayacağım yeri bulma serüvenimdeyim ve bu serüven belki daha 5-10 yıl sürecek,” dedi gülümseyerek.  

Bizlere bir tavsiyesi de şu: 

“Kimin ne dediğini asla dinlemeyin. Eğer içinizde hissediyorsanız, peşinden gidin. Herkesin dediklerini dinlemek ve üstüne çok düşünmek her zaman enerji kaybıdır. İstiyorsanız bilinmezliğe giden o ilk adım kararlılıkla atılmalı.”

Herkesin gezmesini desteklese de Türkiye’yi bırakmayı düşünmüyor Selin. Bu kafadaki herkesin gitmesinin Türkiye’yi çok daha kötü etkileyeceğini; gidip, gezip, geri dönmemizin önemli olduğunu vurguluyor. 

Selin, kelimenin tam anlamıyla alıp başını gitmiş, dünyayı deneyimlemek için adımlar atmış, hayatını onun tanımlaması ile dolu dolu yaşamış bir 20’lik. 

“20’lerim benim için hep istediğim yolun peşinden gitmekle geçmiş,” dedi.

Hepinizin kendi yolunuzda, belirlediğiniz rotada gitmeniz dileği ile.  

Bu yazı 20’liğin 24 Mart 2022 sayısında yayımlanmıştı.

Subscribe now

2011’de internet sansürüne karşı Türkiye’nin birçok ilinde İnternetime Dokunma! başlığı altında protestolar gerçekleşmişti. Taksim’de yapılan oturma eyleminin katılımcılarından biri, daha reşit bile olmayan Gizem’di. Küçüklüğünden beri içselleştirdiği bu aktivist hâl, onun hayatında büyük bir yer tutuyor; bunun en büyük örneklerinden biri de patriyarkaya karşı olan renkli mücadelesini temsilen başlattığı Lola's Works markası. 

Gizem hayatını deneyimlerin, renk cümbüşlerinin, duyguların ve birikimlerin kesişiminde yaşayan biri. Bu dünyasını çorba hâli olarak açıklıyor — tam benlik bir tanımlama olduğu için o saniye Gizem’le harika bir sohbet gerçekleştireceğimizi anlıyorum. Çok da haklı çıkıyorum. Işıl ışıl, yüksek enerjili ama aynı zamanda sakin biri Gizem. 26 yaşında ve doğma büyüme İstanbullu. 

“Neşeli ve çok renkli, el işi, boya, dikiş, nakış yapan bir çocukluk geçirdim,” dedi. 

Küçüklüğünde evde hep resim çiziyor, annesinin öğrettiği teknikler ile dikiş yapıyormuş. Hafta sonları resim kursuna gidiyormuş. Okula gitmekten çok zevk almasa da notları iyi olduğu için  lisede sayısalcı olmuş. O dönem güzel sanatlara hazırlanmaya çalışsa da iyi bir sayısal öğrencisi olmanın verdiği “yükümlülük” yüzünden sanata kaymamış. 

İstanbul Üniversitesi’nde Peyzaj Mimarlığı okumuş. Botaniğe olan ilgisi orada başlamış.  Gizem’le konuşunca bu yol çok mantıklı geliyor; doğadan çok ilham alan biri. 

“Orman Fakültesinin kocaman bir bahçesi, arboretumu var ve milyonlarca bitkisi var. Sürekli bitki türleri öğrenerek geçirdiğim bir üniversite yaşantım olduğu için doğa ile çok haşır neşir olduğum bir süreç yaşadım ve o bana çok ilham verdi,” dedi. 

Mezun olduktan sonra çiçek tasarımcısı olarak çalışmış. Çiçek aranjmanları yapmak onu kompozisyon ve tasarım konusunda geliştirmiş. Bu meslekten keyif almış olsa da bu işe devam edemeyeceğine karar vermiş. 

“Ülke standartlarında çok sürdürülebilir olmayan, çok doğaya uygun olmayan işlerin yapıldığı peyzaj mimarlığı mesleğinde olmak istemedim,” dedi. 

Şu an en sevdiği bitki Protea bitkisiymiş. Bitki koruyucusu anlamına gelen bir “Plant guardian” dövmesi var; hayatında önemli bir yer tutan botanik dünyasını hep yanında taşımak istiyormuş. Gizem eğitim hayatına İstanbul Teknik Üniversitesi’nde Sanat Tarihi yüksek lisansı yaparak devam ediyor. Disiplinler arasında gezinmenin onu daha çok beslediğini paylaştı. 

“Şu an okuduğum yüksek lisans programı da disiplinler arasına açık bir bölüm. Hem akademik olarak daha tatmin edici, hem de yaptığım işlere çok faydası oluyor,” dedi.

Çorba hâli onun hayatında biriktirdiği, isteyerek yaptığı ya da yapmak zorunda kaldığı her şeyi bir araya getirmesine yardımcı oluyor. Zincirleme bir süreç olduğunun altını çizdi. Lola’s Works de bu çorbanın bir ürünü. 2013 yılında, nakış ve el işi odaklı tasarımların olduğu küçük bir hesap olarak başlamış. Yavaş yavaş 2018 de kendini bulmaya başlamış ve bir manifesto ortaya çıkmış:

“Yarattığı modern kadın görünümleri üzerinden kadınların baskılardan, toplumca belirlenen normlardan mücadelesi sonucu kurtulmasını konu alır. Nasıl giyinmeleri gerektiğini, nasıl davranmaları gerektiğini, nasıl görünmez ve silik olduklarını söyleyenlere karşı özgürce kuşanırlar. Renklerin ve desenlerin sınırsızlığında, dayatılan kalıplardan çıkma vakti gelmiştir.”  

 Gizem kısaca kadınların, ötekileştirilenlerin, bedenlerinin mahrem, günah ya da pornografik algılandığı ataerkil topluma karşı gelmeye çalışıyor. Çizdiği ve tasarladığı kadınları renkli ve desenlerle dolu kompozisyonlara yerleştiriyor. Patriyarkaya karşı takındıkları tavrı temsilen, kadınların suratları onun çizimlerinde daha sert ve memnuniyetsiz oluyor. Çoğu kişinin maruz kaldığı giyim, kuşam, davranış kısıtlamalarından özgür, olmak istedikleri gibi olan kadın çizimlerini baskı, tişört, çanta, broş olarak satıyor. İnsanların bu ürünleri sokakta, meydanda, otobüste, okulda giyerek algıları değiştirmelerini istiyor. Toplu, sessiz bir protesto gibi aslında. 

Lola Joriga adı ise Gizem’in ortaokulda en yakın arkadaşının ona taktığı lakapmış. Bir süre sonra herkes Gizem’e Lola demeye başlamış — onun da hoşuna gitmiş. Ona hayalindeki Lola’nın nasıl birini sorduğumda, güldü: 

“İkizler burcuyum. Bence Lola da gerçek bir ikizler burcu. Çeşitli gelgitler, inişler, çıkışlar, kendi bukranları ile dolu bir karakter,” dedi. Çorba hâli Lola’ya da yansımış. 

Kendi işini başlatmak çok kolay olmamış. Kolektif çalışmanın en sağlıklı çalışma düzenlerinden biri olduğunu düşünse de işletmesinin daha o seviyede olmadığını söyledi. Pandemi koşulları ve yüksek lisans da bu denkleme eklenince, tüm sürecin zorlayıcı olduğunu paylaştı. Tasarımlarını bastıracak bir atölye bulmakta çok zorlanmış.  

“Toptancılar, baskıcılar, Eminönü'ndeki ambalajcılar, bir sürü amca ile, onların problem etmeyeceği bir şekilde, sağlıklı bir iletişim kurarak yapmaya çalıştığım bir süreç olduğu için çok zorlandım,” dedi. 

Sözlü tacizler, garip tavırları bir şekilde aşarak, çalışabileceği bir yer bulmuş ve iletişim için uygun bir dil geliştirmiş. Bu süreçte ailesinin desteği onun için çok önemliymiş. 

“Hem maddi hem manevi açıdan o gücü bulabildiğimiz bir durumda değiliz ülke şartları gereği. O motivasyonu ailenin sana küçüklükten beri vermesi, o şekilde büyütmesi çok önemli. Annem, babam, en yakın arkadaşlarım, ablam, erkek arkadaşım olmasa, çok zor. Bir şeyin içinde var olmak bile zorken böyle küçük işletme olarak ayakta kalmak, her şeyi kendim yaptığım bir işin içinde olmak onlar olmasa yapamayacağım bir şey,” dedi.  

Ülke koşullarının durmadan kendini savunmak zorunda kaldığın bir düzende olduğunu; sürekli tetikte olduğumuz, sürekli kendimizi savunmamızın gerekeceği senaryolara hazırlandığımız bir dönemde olduğumuzu paylaştı. Katılıyorum. Lola’nın renkli dünyası da aslında bu karanlığa karşı bir mücadele, bir isyan. Farklı bir dünya mümkün, o yüzden karamsarlığa bürünmek yerine o ideale tutunmamız gerekiyor. 

Bu mücadele kapsamında, Meme kanseri bilinçlendirme ayı için #freethenipple broş serisinin gelirlerinin %50’sini geçtiğimiz iki senedir MEMEDER’e bağışlıyor.   

“Broşları bunun için kullanmak doğru hissettirdi. İlerleyen zamanlarda istediğim hem bunu devam ettirmek, hem de başka organizasyonlarla fazlalaştırabilmek,” dedi.

Gizem’in gelecek planlarında, şu an öğrenciler, başka tasarımcılar, Lola’nın mesajına ilgi duyanlarla e-posta üzerinden yaptığı işbirliklerini bir atölye ortamına taşımak var.  

“ Üç boyutlu bir hale geçirmek, insanlarla iletişimi yüz yüze geliştirmek, bu alt metnini kurguladığım işi belki orada daha da kanlı canlı olarak gerçekleştirebilmek,” dedi. 

Gizem’in işbirliğine bakış açısı çok hoşuma gitti; işbirliğinin sadece üretmekten ibaret olmadığını, Lola’da işlenen konular üzerine konuşup, fikir alışverişi yapmanın, ortak bir paydada buluşmanın ve birbirimizden öğrenmenin de çok önemli olduğunun altını çizdi. Üretime bakış açısı da bir o kadar güzel: 

“Üretmediğinde kendini beslemeye çalış,” diyerek hepimizi görsel olarak tatmin olmaya, arkadaşlarla vakit geçirmeye, dinlemeye, izlemeye, okumaya çağırıyor. 

Şimdiki 20’liklerin ortak hayal kırıklıkları olduğunu düşünse de, hayatı ve 20’li yaşları daha yavaştan almamız, çok baskı yaratmamamız gerektiğini vurguluyor. 

“Yaratıcı olmanın, genç olmanın zor olduğu bir dönemdeyiz ama enerjimiz var. Çok motiveyiz, hala umutluyuz, coşkuluyuz, hareket halindeyiz,” dedi ve asla haklarımızı aramaktan vazgeçmememiz gerektiğini vurguladı.  Gizem’den hepimizin içselleştirmesi gereken son bir öğüt de şu: 

"Kendinize iyi gelecek şeyleri yapmaya zaman ayırmak zorundasınız."

O zamaaan sizi bilmiyorum ama ben ayaklarımı uzatıp kendime şöyle güzel bir çorba koyuyorum. Onu keyifle içiyor, biraz dinleniyorum. Sonra mücadeleye devam.  

Bu yazı 20’liğin 10 Mart 2022 sayısında yayımlanmıştı.

Aylin’in hayalinde ahşaptan bir atölye var. Müstakil. Bahçeli ve sakin. Gittiğinde müziğini açtığı, kahve makinesinde hazırladığı kahveyi üfleye üfleye içtiği, oturup resim yaptığı bir yer. Anahtarlığındaki ev anahtarına dostluk edecek bir başka anahtar, evinden uzaklaşıp üretebileceği, kedisi Şeker’i de yanında getirdiği, farklı bir yer. Bu hayal hoşuna gidiyor. 

Gerçekleşene kadar ise Aylin beni arka planında bitkilerle dolu, aynalı, renkli bir salonda karşılıyor. Tabii Zoom üzerinden. Kedisi Şeker’in Junorugs tarafından dokunmuş halı versiyonu ise duvarda asılı. Bakışıyoruz. 

Aylin Soley İşeri, “30’una bir kalmış” bir 20’lik. Kocaeli Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi, Grafik Tasarım bölümü mezunu. Kocaeli’de büyümüş, üniversiteden sonra İstanbul’a taşınmış. Renkli, iç açıcı, bizi daha çocuksu ve saf bir dünyaya ışınlayan çizimler yapan ve güzel ses tonu olan biri. Ayrıca inanılmaz derecede mütevazı. 

Güzel sanatlar lisesini bitirdikten sonra İngilizce öğretmeni olan abisinin de yönlendirmesiyle o dönemler popüler olan grafik tasarıma yönelmeye karar vermiş. Aylin’in ailesi genel olarak onu çok desteklemiş. 

“Çizimler yapıyormuşum, öyle diyorlar,” dedi. “ Sağolsun ailem desteklemiş beni. Genelde o zamanlarda işin içinde resim olunca sadece ressam olunabileceği düşünülüyordu ya, o tarz bir yorum yapmadılar. Baktılar herhalde ‘bunun matematiği de yok, Türkçesi de yok, bari sanata yollayalım', dediler herhalde" dedi gülerek. 

Bu destek ile atölyeye gidip ve yetenek sınavlarına girmiş. Bu dönemi en güzel zamanları olarak hatırlıyormuş. Bir şeyler yapma arzusunun onu motive ettiğini paylaştı. Şevkli bir dönemmiş onun için. Tabii bu yılları güzel olarak hatırlamasının bir başka nedeni de sanırsam aşk. Aylin, eşi ile 14 yıl önce İzmit’te atölyede tanışmışlar. O ise Marmara Üniversitesi’nde Güzel Sanatlar okumuş. Böylece İstanbul’a adım atılmış, Aylin de üniversiteden mezun olduğu an taşınmış —  "herkes gibi," diye ekliyor gülerek. Sonrasında da evlenerek, bir çatı altında iki yaratıcı birey olarak yaşamaya başlamış, kendi freelance şirketlerini kurmuşlar. Aylin, eşi ile benzer işler ile uğraşmanın besleyici olduğunu söyledi. “Karşındakinin bilen bir göz olduğunu biliyorsun,” dedi. 

İstanbul’da bir süre reklam ajanslarında çalıştıktan sonra uzun mesailerden, yaratıcılıktan uzak üretim süreçlerinden zevk almadığına ve bu sektör için yaratılmadığına karar vermiş. Sektörden ayrılmış ve evde pastel boyalar ile resim yapmaya başlamış. 

“‘Aa güzel oluyor’ diye başladım. İlerledi, ‘güzel şeyler yapmaya başladım, beni de tatmin ediyor’ kısmına geldi.” dedi. Bu safhaya gelince de sosyal medyada bir sayfa açıp yaptıklarını herkesle paylaşmaya karar vermiş. Tuval, kâğıt, defter ile beraber vazoların üzerine de renkli çizimler yapıyor. 

Aylin ile ilgili farkettiğim bir detay, konuşma dili ile çizim dilinin tezatlığı. Çizimleri ne kadar dolu dolu ve renk patlamaları ile doluysa, konuşması bir o kadar sade, az ve öz. İkisinde de kendini farklı şekillerde ifade etti. İlk çizdiği şeyi tam olarak hatırlamasa da kuru boya ile yaptığı karanlık bir çizim olduğunu paylaştı. Şimdi ise renkler ve pastel boya ile çok farklı bir yoldan ilerliyor. 

“İnsan arada istediğini bulamaz, zor bulur, bocalar ya da bir ritimden çok sıkılır. Şu an yaptığım şey beni çok tatmin ediyor. O renkli dünya bir anda çocukluğuma da iniyorum,” dedi. 

Pastel boya onu çocukken yaptığı resimlere götürüyormuş. Boyanın bu naifliğinden hoşlanıyormuş. Eli kırmızıya gitse de, en çok kullandığı renkleri ona sorduğumda saymaya başlıyor: “ Mavi, yeşil, turuncu...” Tüm renklerin üstünden geçiyoruz. 

"Rengi kim sevmez ki? Renk gördüğümde elim ayağım titriyor,” dedi. 

Aylin eskiz çizmiyormuş. Ne çıkacağını bilmeden, analog kameranla çektiğin fotoğrafları tab ettirmeye gittiğindeki heyecan gibi: kimi zaman güzel sürprizlerle karşılaşıyor, kimi zaman memnun kalmıyor. Ara renkler de kullanmıyormuş. Çat diye kağıda daldığını söyledi. Onun çizime yaklaşımında çocuk olmanın direktliğini hissediyorum: filtre, sınır, ara renkler, kuşkular yok. Çat diye giriyor. Aylin çocukların büyüdükçe gelen sınırlandırmalardan uzak yaşadığını söylüyor. Hiçbir şey o kadar ciddi değil aslında, çocuk kalabilmek, içindeki o yaratıcı çocuğu canlı tutabilmek önemli. Bu yüzden çocuklar ile çizim workshopları yapmak, ileride de çocuk kitabı illüstrasyonları yapmak istiyormuş. 

Bir diğer hayali ise metro çıkışları gibi “insanların mutsuz olduğu yerler,” olarak adlandırdığı yerlerde resim yapmakmış. “ Daha çok insana ulaşmak, rutinlerinden bir an çıkmalarını sağlamak, renkler ile onları mutlu etmek…  Bu tarz şeyler yapmak hoşuma gider,” dedi.  

Yakın zamanda Can Yayınları’nda Kısa Klasikler serisi için illüstratörlerle çalıştıkları projede yer almış. Nathaniel Hawthorne’nun Rappaccini'nin Kızı için yanında sepeti ile çiçekler içinde oturan bir kız çizmiş. 

Şu an aşırı bir geliri olmasa bile, bir şekilde kendini idare etmeye çalıştığını söyledi. Arada hipicon ve shopier üzerinden satışlar yapsa da odağı bu değilmiş. Şu an onun en büyük amacı kendini tatmin etmek, ne istiyorsa ona göre hareket etmek. Özgün işlerin kimi zaman anlaşılmadığını ya da çok çabuk ivme kazanmadığını farkettiğini paylaştı. 

"Ben anlayanlarla mutluyum,” dedi.  

Sizi anlayanlarla çevrili olmanız ve içinizdeki çocuğu asla bırakmamanız dileğiyle…

Bu yazı 20’liğin 24 Şubat 2022 sayısında yayımlanmıştı.

Laris Alara Kilimci, 1993 doğumlu bir girişimci ve tasarımcı. Long Island’da, Seinfeld’in çekildiği stüdyolara yakın bir hastanede doğmuş ama New York'ta değil, İstanbul’da büyümüş. Desen projeleri yapan, çocukken patates baskıdan çok hoşlanan ve kendini iyi tanıyan biri Laris. 5 yıldır da kurucusu olduğu LAR Studio ile çoğumuzun aklında olan kendi işini başlatıp başarılı olma hayalini gerçekleştirmiş, yaratıcı biri.  

Kendini aşırı duygusal, iş hayatında olan ve tasarım yapan biri olarak tanıtıyor. Çoğu 20'lik gibi o da kendi yolunda ilerlemeyi seviyor. 

“Sürekli bir yerde çalışmak benlik değil, pek takım oyuncusu değilim. Dönemsel olarak insanlarla çalıştığım projeler oluyor. Misafir sanatçı olmayı seviyorum ancak uzun bir süre boyunca bir hiyerarşide ve kurum altında çalışmayı kabul etmeyen bir insanım,” dedi Laris.  

Bu özelliğinin farkına da aslında üniversite için Londra’ya gidip Central Saint Martins’de animasyon okumaya başlayınca varmış. Lise yıllarında müzik klipleri dinleyerek büyüdüğü için müzik ve görsel dilin buluşmasına ve ritme çok büyük ilgi duyuyormuş. 

“Bir şarkıyı dinlediğimde görsel olarak nasıl gözükür diye düşünürdüm. Hayal gücünü, farklı şeyleri bir noktada güzelce buluşturduğu için animasyonu seçmiştim.” 

Zamanla dijitalden çok hoşlanmadığını, animasyonu bir meslek olarak yapmak istemediğini anlamış; prodüksiyon dünyası, çalışma saatleri ve şekilleri hoşuna gitmemiş. Okulundan çok zevk almış, hocaları farklı şeyler denemelerini, deneysel olmalarını destekliyormuş. Özgür bir ortam varmış. 

Kendine şu soruyu sormuş: “Hangisi daha önemli? Sonuç mu yoksa süreçten zevk almak mı?"

Laris, ikinci seçeneği seçmiş. Tate müzesinde ses, ritim ve hisleri bir araya getiren Sonia Delaunay sergisinden ilhamla serigrafi baskı ve tekstile kaymış. Sanata yaklaşımı  sürdürülebilirlik üzerinden ilerliyor; bir projenin yapılıp, sergilenip sonra kaldırılması düşüncesinden hoşlanmıyormuş. Lar da zaten biraz bu yüzden başlamış: bir gün tasarım müzesinde de durabilecek ama sokakta yürürken birinin üzerinde de görebileceği şeyler yapmak istemiş. Bu da onun multidisipliner kimliğinin bir göstergesi: “ne tam sanat, ne tam tasarım, ne tam o, ne tam bu, tanımlanamaz bir nokta,” dedi.  

Londra’dan sonra İstanbul'a dönüp moda sektörü, teknoloji girişimleri ve matbaa gibi farklı yerlerde kısa süreler boyunca çalışmış. Bir süre sonra kendini bir kalıba sokmaya çalıştığını ve bu şekilde para kazanmak istemediğini fark etmiş. 

“Yaptığım işler beni tatmin etmiyor, içimde patlayan bir şey var ve onu çıkarmam lazım, beslenmiyorum dedim kendime,” diyerek New York’a gitmiş, Mike Perry gibi birkaç sanatçı ve kreatif insan ile görüşmüş. Çoğu da New York’ta kalıp animasyon yapabileceği ama kendi sanatı ile bu şehirde hayatta kalamayacağını söylemiş. Laris de kendini orada hayal edememiş. 

Konuştuğu sanatçılardan biri ona yaptıklarını kutlaması gerektiğini, İstanbul’a dönüp hikayesini güzelce anlatmasını tavsiye etmiş.

“Daha az renk kullanan ve ajitasyondan beslenen bir ülkede optimizm ve çocuksu özgür bir ruh yaymaya çalışan bir kızsın. İçinde bir neşe var her şeye rağmen, dön kendi hikayeni yarat dedi. Ben de gaza geldim,” diyerek etkileşimini anlattı Laris.

“Bence üniversiteden mezun olduktan sonra doğru, vizyonu açık ve seni gerçekten tanıyan insanlarla konuşmak çok önemli,” dedi ve bu süreçte ayrıca kendini de tanımanın önemine değindi. 

Bu ilham ile İstanbul’a dönüp Lar için kafa patlatmaya başlamış, sonunda kendi işini kurmaya karar vermiş. Ailesinde iş dünyasında bulunan insanlar olduğu için, farkında olmasa bile içinde bir “esnaf ruhu” olduğunu söyledi gülerek. 

Böylece LAR Studio, 2017’de kurulmuş. Pareo, ipek eşarp, gömlek ve bandanalardan oluşan koleksiyonlarla beraber WWF, Melez Tea ve Jön Chocolate gibi markalarla işbirliği yapan Lar, Laris ve Alara adlarının birleşimi. Portekizce de ev anlamına geliyor. Bu da aslında çok anlamlı çünkü LAR için çoğu ilham Laris’in ailesinden ve çocukluğundan geliyor. Bu mutluluğu ve pozitifliği yaymak için de çocukluğun çok önemli olduğunu söyledi. 

“LAR benim için bir kaçış noktasıydı. Bazen iyi hissetmesen de, etrafı iyi hislerle ve mutlu anlarla kaplarsan, iyi günleri hayal ederek pozitif duyguları artırabilirsin. Ben de bunu yapmaya çalıştım. C vitamini içmek gibi bu ülkede,” dedi. 

20’lerinde kendi işini başlatmanın zorluğu göz ardı edilemez. Laris de bu süreç boyunca çok yorulduğunu söyledi — bol keseden burnout olmuş. Ama eğer yaptığın işe inanıyorsan, ‘bundan başka yol yok’ zihniyetinde ilerliyorsan, her gün bu zorluklarla yüzleşmek için enerji topladığına inanıyormuş — bir çeşit güzel-enerji-vitamini gibi. 

Kendi işini kurma sürecinde Laris’in kendine hatırlattığı ve hatta duvarına yazdığı bir mantra ise: Thick Skin yani başkalarının ne dediğine aldırış etmemek, söylenen negatif şeylerin içine çok işlememesine dikkat etmek. Sözlerin ve yorumların seni etkilememesi için de kendi yolunu çok iyi çizmen ve kendini çok iyi tanıman gerektiğini paylaştı Laris. 

Laris'in bu yol haritasında yavaş yavaş açılmak, sürdürülebilir ve etik üretim modelleri izlemek ve bu sene biraz daha yatırım yapmak ve risk almak var. Tabii bir de ellerini kullanmaya, dokulara dokunmaya, renkler ile iç içe olmaya devam etmek. 

“Her şeyin otomatikleştiği bir dünyada gerek insanların, gerek üretimin yeri doldurulabiliyor. Nüansı olmuyor. Ama elle bir şey yaptığında kusurlar oluyor ve bu onu güzel kılıyor. Detayların, farklılıkların, insanı ve sanatı güzel ve özel kıldığını düşünüyorum,” dedi Laris. Standarttan uzak bir yaşam sürdürmeyi hedefliyor.

Sanatla ilgili en erken anılarından biri dört yaşlarında yazın havuzda yüzüp, çıktığında meyve kokulu Play-Doh oyun hamurlarından soyut totemler yapmasıymış. Annesinin atölyesinde de, onun kullanmadığı veya “mahvettiği” tabloların üstüne resimler çizermiş. 

Koleksiyon çıkardığı dönemlerde zorlandığında ya da mükemmeliyetçilik döngüsünden çıkamadığında üretmeye devam etmek için kendine teslim tarihleri koyuyormuş. Tabii bir de çocukluğunda mutlu hissettiği anlardan ve kafasında kurduğu dünyadan besleniyor ve ilham alıyor.

Laris çocuk kalmak ve olgun olmak arasındaki dengeyi çok başarılı bir şekilde tutturabiliyor. Pandemi sürecinin ve 20’lerinin sonlarına gelmesinin de bu dengeyi sağlamada rolünün büyük olduğunu paylaştı. 

“COVID’den önce çok daha ikizler burcu bir insandım. Yerimde duramazdım, birileri bir yere çıktıysa orada olmak isterdim. Hala içimde o hisler var ama pandemi ile galiba biraz daha sakinledim ve materyal dünyadan kendimi uzaklaştırdım,” dedi. 

20’lerinin “son demlerinde” olmayı çok korkutucu buluyormuş. Oturan ve oturmayan şeyler arasında gidip geldiği, arafta olduğu bir dönemmiş. 

“20’ler benim için duygusal olgunluğumun oturmaya başladığı, hayatta gerçekten değer verdiğim insanları tuttuğum ve başı bayağı büyük maceralarla başlayıp, sonları bayağı bir olgunluk ve derslerle biten bir süreç.”

Bu aralar,  aklında olan renk maviymiş. Bu senenin su senesi olduğuna inanıyor ve akışta kalmayı hedefliyormuş. Rigid düzenlerden, netleştirme ihtiyaçlarından kopup, olanları kabullendiği, akışkan bir döneme girmeye çalışıyor. Bu yüzden tasarım açısından da yönelimleri akışkan şekiller ve mavi renkleriymiş.

__

Hepinizin güneşin altında, şöyle rahat bir deniz yatağının üstünde, denizin küçük dalgaları ile hafif hafif sallandığınız, elinizde minik şemsiyeli içeceğiniz ile akışta kaldığı günlere, 

Şerefe!

Bu yazı 20’liğin 3 Şubat 2022 sayısında yayımlanmıştı.

Nida için sporsuz bir hayat asla mümkün değilmiş. Emekli havacı astsubay ve voleybol koçu olan babası sayesinde çocukluğunu, İzmir’de spor salonunda atleti ile koşturarak ve o sırada yerde emekleyen kardeşi ile oynayarak geçirmiş. 

Nida Eliz Üstündağ 1996 yılında Çanakkale’de doğmuş. İki yaşına kadar Gökçeada’da, 11 yaşına kadar İzmir’de, 23 yaşına kadar Ankara’da ve arada iki sene Kayseri’de yaşamış. 25. yaşını taçlandıran şehir ise İstanbul — şimdilik. Ankara’nın kalbinde özel bir yeri olduğunu söyledi. Ailesinin orada olması dışında, lise ve üniversite hayatı orada geçmiş. 

“Bütün haylazlıklar o dönemde yapıldı,” dedi gülerek. 

Başkent Üniversitesi Psikoloji bölümü mezunu, şimdi ise Hacettepe Üniversitesi’nde Egzersiz ve Spor Psikolojisi yüksek lisansı yapıyor. Ha, tabii bir de Türkiye’yi Rio 2016 Olimpiyatlarında temsil etmekle kalmamış, 200 metre kelebek Türkiye rekorunu kırmıştı. 2 senelik yüzme takımı kariyerimden öğrendiğim bir şey varsa, o da kelebeğin en zor yüzme stili olduğu. Hepsi zor diyecekler, inanmayın. Kelebek en zoru.

Nida’nın spor yolculuğu 3 yaşında jimnastik ile başlamış. Altyapı sporu olarak 5 yaşında yüzme ile devam etmiş. Babası voleybol antrenörü, boyu da uzun olduğu için yüzme ile beraber voleybol oynamaya başlamış. Babası onun voleybolcu olmasını istese de 9 yaşında Nida yüzmede kalmak istediğini söylemiş. O dönemdeki baş antrenörü Türker Oktay da ailesine Nida’nın bu yaş grubunda yüzme dalında olimpiyata gidebilecek sayılı sporculardan biri olduğunu söylemiş.

“9-10 yaş için büyük bir hedef, ne kadar dehşet verici olabilse de bir yandan da yeteneği keşfetmek müthiş bişey,” dedi ve hemen ardından ekledi: “Yetenek mi bilmiyorum ama iyi çalıştığımı söyleyebilirim.” 

11 yaşında kafasında belirlediği 3 hedef olduğunu paylaştı: 

1. Türkiye rekoru kırmak

2. Milli takıma girmek

3. Olimpiyata gitmek. 

Bu listesindeki hedefleri teker teker gerçekleştirdiğini ve şimdi yeni hedefleri olduğunu söyledi.  

“Bir olimpiyat daha olsun. Oraya gidince de boş dönmeyelim, bir final bir yarı final, bir şey yüzelim,” diyerek güldü. 

Olimpiyatlarda  yarıştığı insanlarla Avrupa ve Dünya şampiyonalarında yarışmış olsa da Olimpiyat bayrağının altında, Olimpiyat halkalarının olduğu bir havuzda yüzmenin çok farklı bir his olduğunu söyledi. 

“Bazı havuzlar vardır, yüzdürür. Havuzun aurası yüzdürür. Orası öyleydi,” dedi. 

Olimpiyat köyü ile ilgili en çok merak ettiğim şey ise yemekhane düzeniydi. Şaşırdık mı? Nida tüm sporcuların aynı yerde, sıra sıra dizilmiş uzun masalarda yediğini söyledi. Herkesin kendi ülkesi ile oturduğu bir düzen yokmuş — boş bulduğun yere oturuyormuşsun. 

“Bütün sporcular orada yiyor. Michael Phelps orda, Usain Bolt da orada. Kapıyı açıyorsun, NBA şampiyonu ile karşı karşıya gelebiliyorsun. O insanı, çok afedersin, bir mal ediyor. ‘Ben neredeyim acaba? Nasıl geldik buralara? Tamam çalıştık da bu başka bir boyut’ diyorsunuz. Sonra yarışlar başlıyor, tamam artık uçmuyoruz, ayaklarımız yere bassın.”

Bu 1,5 saatlik konuşmamızda Nida ile ilgili öğrendiğim şeylerden biri bu: ayakları yere basan biri. Tutku duyduğu ve yapmayı sevdiği işlerden vazgeçmiyor ve durmaksızın hedefleri için çalışıyor. ‘Ben neymişim ya’ gibi bir duruşu yok. Yüzücü hayatını gayet sıradan görüyor. 

“Sabah kalkıyorsun, kahvaltı ediyorsun, antrenmana gidiyorsun, geliyorsun, derse giriyorsun, uyuyorsun, yemek yiyorsun, tekrar antrenmana gidiyorsun, geliyorsun, yemek yiyorsun, ders çalışıyorsun, bunun dışına çıkmak çok mümkün değil,” dedi. 

2020 Olimpiyatlarına çalışmak için antrenörünün bulunduğu şehir olan Kayseri’ye taşınmış. Bir yıl kalmayı beklerken, olimpiyatlar pandemi nedeni ile ertelenince bir sene daha kalmış. Ankara’dan sonra zorlandığını söylese de yine de harika insanlar ile tanışmış. Bu sırada yüksek lisansa çevrimiçi olarak başlamış. 

“Ailem de okul da Ankara’da. Ben neden Kayserideyim? Olimpiyat için,” dedi.

Bu dönem Nida için zor geçmiş çünkü 2020 Olimpiyatlarını ucundan kaçırmış. Saniyelerin yüzmede çok önemli olduğunu söyledi —  günlük hayatında çok detaycı olmasını buna bağlıyor. “O detaylara ihtiyaç var havuzda,” dedi. Şimdi ise Paris’e hazırlanmaya yavaştan başladığını söyledi.

Babasının, Nida’nın spora başlamasında yeri büyük ama sporu devam ettirebilmesinde annesinin rolünün paha biçilmez olduğunun altını çizdi. Genel olarak ebeveyn desteğinin çok önemli olduğunu söyledi. Ankara’ya ilk taşındıklarında, babası Kazan’da görev yapmasına rağmen Nida yüzebilsin diye merkezde bir daire tutmuşlar. 

“Ben sabah antrenmanına giderken annem götürüyordu araba ile, babam da işe servis ile gidiyordu sabah 5:30’da. Araba ile gidemez çok masraflı olur ve o sıra maddi durumumuz da çok iyi değildi,” dedi. 

Aile desteği ve sporcu olan bir kardeşi ile beraber, Nida’nın çok güçlü bir destek sistemi var. Röportajımızın ortasında telefonu çalıyor, özür dileyerek açıyor ve arka plandan 'nasılsın!’ diye bağıran şen şakrak kadın sesleri duyuyorum; Nida’nın yüksek lisans arkadaşları Ankara’da bira içerken onu arıyorlar. 

İstanbul’da yaşarken Hacettepe’de yüksek lisans yapmak zor. Beş dersinin sadece 3’ü çevrimiçi, geri kalan ikisi için arkadaşları Nida’ya zoom açıyormuş. Üniversitede de spor ve okulu beraber götürmeye çalışırken arkadaşlarının çok yardımcı olduğunu söyledi. 

“Üniversiteyi bitirebilmemi arkadaşlarımın desteğine borçluyum diyebilirim. Şu anda da böyle bence,” diyerek gülümsedi. 

Duramamak ve bir denge kurmak, birçok 20lik gibi onun da zorlandığı konular arasında. Okul ve yüzmenin yanında, tek başına yaşadığı evi temizlemesi ve kendi ruhsal sağlığına da özen göstermesi gerekiyor. Ankara’da yaşadığı dönemde, iyi olmadığı zamanlarda hemen arkadaşlarını ararmış. 

“Hemen ‘alo ben iyi değilim bir kahve içelim mi?’ Bu beni rahatlatan, bana müthiş derecede iyi gelen bir şeydir. Ya da akşam saat geç olmuş, alkol almaya gerek yok bunun için, ‘bir kelle paça içmeye gidelim mi ya?’ Kayseri’de de bunu yaptım mesela sürekli. Bağışıklığa iyi gelir, bol sarımsaklı,” dedi. Benim de canım çekti. 

Terzinin kendi söküğünü zor diktiğini söyledi. Hatta atasözünü değiştirerek terzinin kendi söküğünü arkadaşlarının yardımı ile diktiğinin altını çizdi. Özellikle ailesinden uzak yaşadığı için, annesi ile geçirdiği o özel anne-kız anlarını özlüyormuş. Annesi onu İstanbul’da ziyaret ettiğinde her antrenmana gitmeden önce, annesi Nida’ya sabah kahvesinde eşlik etmiş. 

“İki dakikada bile içilse, hemen iki türk kahvesi yapılır,  beraber oturulup yanına bir bisküvi konulur. İki dakika dedikodu. Tamam antremana! Bunlar keyifli şeyler,” dedi. 

20’li yaşların hayatı anlamlandırmaya çalıştığımız bir dönem olduğunu söyledi. 

“Her şey için enerji var ama gerçekten zaman yok. Tam olarak bu,” dedi.  

Benim Nida’dan aldığım en önemli ders ise suyun yolunu bulduğu. Kimi zaman doğal olarak, kimi zaman da kovalar ile yanında duran ailen ve arkadaşlarınla.

Bu yazı 20’liğin 9 Aralık 2021 sayısında yayımlanmıştı.

Subscribe now